504 New Articles

Αρχαία Ήλιδα – Αρχαιολογικός Χώρος

Αρχαία Ήλιδα – Αρχαιολογικός Χώρος

Απόψεις
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

 

της Καλλιόπης Λουμιώτη - Τραμπαδώρου

 

Στη μνήμη της μητέρας μου Κικής, που έχασα πρόσφατα.

Το μικρό αυτό κείμενο για τον αρχαιολογικό χώρο της Ήλιδας μου ανέθεσε να γράψω η παλιά αναπληρώτρια Προϊσταμένης της τότε Ζ’Ε.Π.Κ.Α. κα Ολυμπία Βικάτου και νυν Προϊσταμένη της ΛΣΤ΄ Εφορείας Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας.

Η Ήλιδα υπήρξε κατά την αρχαιότητα η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα της ομώνυμης πόλης – κρἀτους των Ηλείων, η οποία επιφορτισμένη ήταν με τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων της Αρχαιότητας. Τα απομεινάρια της σώζονται στην εύφορη πεδιάδα της ΒΔ Πελοποννήσου, δίπλα στον ποταμό Πηνειό. Η κατοίκησή της μαρτυρείται από τις αρχές της μέσης παλαιολιθικής (130/120000) και διαρκεί με μικρά κενά ως το τέλος της πρωτοβυζαντινής εποχής (7ος αι. μ.Χ), οπότε η πόλη εγκαταλείπεται. Μυθικός ιδρυτής της θεωρείται ο Ώξυλος (12ος -11ος αι. π.Χ) ο οποίος δημιούργησε τον πρώτο συνοικισμό υποτάσσοντας τους παλιότερους κατοίκους της χώρας, εποφελούμενος της καθόδου των Δωριέων. Το 471 π.Χ. οργανώνεται ως μεγάλη πόλη με νέα συνένωση των κωμών της περιοχής. Ο βασιλιάς της Ίφιτος, αναδιοργάνωσε το 776 π.Χ τους Ολυμπιακούς Αγώνες και η συμφωνία του με άλλους βασιλείς, για το ιερό και απαραβίαστο των συνόρων της, εκτόξευε την αίγλη και σφράγισε τη μετέπειτα τύχη και πορεία του αρχαίου κράτους και της πρωτεύουσάς του.
Το θέατρο, η αρχαία αγορά με τις στοές, τα ιερά και δημόσια κτίρια, η κυρίως πόλη με τους δρόμους, τις οικίες, τα καταστήματα, τα εργαστήρια και τα νεκροταφεία μαρτυρούν το λαμπρό παρελθόν της πρωτεύουσας Ήλιδας.
Το αντιπροσωπευτικότερο ίσως μνημείο είναι το αρχαίο Θέατρο με το χαρακτηριστικό χωμάτινο κοίλο και το καλά διατηρημένο σκηνικό οικοδόμημα. Το κοίλο δεν έφερε λίθινη επένδυση παρά μόνο στις ανόδους που επέτρεπαν την πρόσβαση στα διάφορα σημεία του, κατά μήκος των παρόδων και σε μια σειρά λίθινων εδράνων στο κατώτερο τμήμα του. Η μόνιμη λίθινη σκηνή είναι από τις αρχαιότερες. Η παλαιότερη φάση κατασκευής του χρονολογείται στο α΄ μισό του 4ου αι. π.Χ. Σώζει ένα από τα παλαιότερα προσκήνια (αρχές 3ου αι. π. Χ.). Μεγάλες οπές κατά μήκος του στυλοβάτη επέτρεπαν την τοποθέτηση σκηνικών. Η ορχήστρα ήταν κυκλική. Τα όμβρια ύδατα διοχετεύονταν μέσω ενός παλιότερου αγωγού στον Πηνειό. Ισχυροί αναλημματικοί τοίχοι συγκρατούσαν την επίχωση του κοίλου και διαμόρφωναν με τα πλευρικά διαμερίσματα της σκηνής τις δυο παρόδους του Θεάτρου. Στο χώρο του Θεάτρου εντοπίστηκε νεκροταφείο της τελικής Νεολιθικής/Υπονεολιθικής περιόδου ενώ κατά την ύστερη ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο πίσω από τη σκηνή του Θεάτρου αναπτύσσεται μια συνοικία. Ο περιηγητής Παυσανίας το βρήκε εγκαταλελειμένο. Έναν αιώνα αργότερα ολόκληρη η περιοχή μετατράπηκε σε νεκροταφείο.
Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει τα θεμέλια δύο μεγάλων στοών οι οποίες οργάνωναν την αχανή έκταση της αγοράς, τη στοά των Ελλανοδικών και την Κερκυραϊκή στοά που αναφέρει ο Παυσανίας. Στην πρώτη υπήρχαν βωμοί του Διος πρόχειρης κατασκευής, ενώ στη δεύτερη είχαν στηθεί αδριάντες μεταξύ των οποίων και του Ηλείου φιλοσόφου Πύρρωνος. Αποκαλύφθηκαν επίσης θεμέλια τρίτης στοάς. Στο χώρο της αγοράς βρισκόταν επίσης ο ελλανοδικαιών το οικοδόμημα που στέγαζε τους επίσημους κριτές των Ολυμπιακών Αγώνων όπως και το κτίριο για τις δεκαέξι γυναίκες που ήταν επιφοτισμένες με την κατασκευή του πέπλου της Ήρας και τη διοργάνωση ειδικών αγώνων δρόμου στο στάδιο της Ολυμπίας προς τιμή της ίδιας θεάς.
Το νότιο άκρο της αγοράς εξελίσσεται στο σημαντικότερο και πιο πολυσύχναστο τμήμα της αρχαίας πόλης. Στη περιοχή του παλιότερου νεκροταφείου δημιουργήθηκε ένας σημαντικός χώρος που σχετιζόταν με τη λατρεία των προγόνων, το ιερό τέμενος. Τα πρώτα ευρήματά του προέρχονται από έναν αποθέτη και χρονολογούνται στο τέλος της γεωμετρικής περιόδου. Σε πολύ μικρό χώρο συνωστίζονται διάφορα κτίρια λατρευτικού και διοικητικού χαρακτήρα ενώ η υπόλοιπη αγορά είναι μια τεράστια ελεύθερη έκταση με κάποιες σποραδικές κατασκευές, κυρίως βωμούς. Κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του χώρου λειτούργησαν στην ύστερη φάση κατοίκησης της πόλης κεραμικά εργαστήρια, στα οποία ανήκουν οι 4 κλίβανοι που έχουν ως τώρα αποκαλυφθεί.
Κατά την ύστερη ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο χρονολογούνται οι λουτρικές εγκαταστάσεις στο ΒΔ τμήμα της αγοράς. Η ανασκαφική έρευνα προχώρησε αρκετά στα λεγόμενα «Λουτρά Γυμνασίου» και στο κτίριο α αποκαλύφθηκαν υπόκαυστα, δεξαμενές, λίθινος αποχετευτικός αγωγός και θεμέλια τοίχων. Σύμφωνα με τον Παυσανία ο χώρος των αθλητικών εγκαταστάσεων περιελάμβανε τρία γυμνάσια, ένα μεγάλο με τοίχο και εσωτερικές δενδροστοιχίες από πλατάνια (Ξυστός), ένα μικρότερο που αντιστοιχεί στη παλαίστρα (Τετράγωνον) και τρίτο περιφραγμένο (Μαλθώ) στο οποίο λειτουργούσε και το βουλευτήριο των Ηλείων (Λαλίχμιον).
Στα όρια μεταξύ αγοράς και κυρίως πόλης ο Παυσανίας είχε δει τα ερείπια ενός περίπτερου ναού αφιερωμένου στους ρωμαίους αυτοκράτορες. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως λείψανα κτιρίου που με βεβαιότητα μπορεί να ταυτιστεί με το συγκεκριμένο ναό.
Ο χώρος της κυρίως πόλης αποδεικνύει ότι η Ήλις υπήρξε μεγάλη και οργανωμένη πόλη με γεωμετρικό πολεοδομικό σχέδιο, αντάξια της φήμης των πανελληνίων αγώνων που διοργάνωνε στο ιερό της Ολυμπίας. Εντυπωσιακό είναι το τμήμα μιας οδού, πραγματικής λεωφόρου, που διασχίζει την πόλη από τα νότια με κατεύθυνση προς την αγορά και πλαισιώνεται από μεγαλοπρεπείς στοές. Η ίδια οδός και δύο άλλες κάθετες προς αυτήν ορίζουν το δυτικό τμήμα μιας οικοδομικής νησίδας με καταστήματα, εργαστήρια, κοινόχρηστα κτίρια (λουτρά) αλλά και ιδιωτικές κατοικίες με φροντισμένα αίθρια, ψηφιδωτά δάπεδα και διαδοχικές οικοδομικές φάσεις από την κλασική εποχή ως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους.
Το 267 μ.Χ. η Ήλιδα καταστρέφεται από τους Έρουλους. Το 393 μ.Χ. καταργούνται οι Ολυμπιακοί αγώνες. Το 467 μ.Χ. υφίσταται οι συνέπειες της επιδρομής των Βανδάλων ενώ μέσα στον 6ο μ.Χ. ισοπεδώνεται από δύο καταστρεπτικούς σεισμούς. Προς το τέλος του 7 ου αι. εγκαταλείπεται οριστικά.

 

Join Radio

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.