713 New Articles

Κράτος και Αγορές στην εποχή του Covid-19

Κράτος και Αγορές στην εποχή του Covid-19

Απόψεις
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

του Κώστα Χλωμούδη*

 

Ο παράγων “αγορά” είχε μπει δυναμικά τις τελευταίες δεκαετίες και ιδιαιτέρως στην Ελλάδα αυτή την δεκαετία της κρίσης, στο δημόσιο λεξιλόγιο, μιας και αποτελούσε βασική παράμετρο στην προσπάθεια ανάλυσης και αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, που βίωσε και σε κάποιο βαθμό απειλεί ακόμη, ιδιαιτέρως τη χώρα μας.

Η αλήθεια είναι όμως ότι εδώ και μερικές χιλιετίες οι “αγορές” συμβιώνουν με τα κυρίαρχα κράτη. Έχουν περίπου την ίδια ηλικία. Απλώς είχαμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε τις “αγορές” ως έγκλειστες μέσα στα σύνορα των εθνικών κρατών όταν, αντίθετα, αυτές τείνουν σχεδόν από τη φύση τους να τα υπερβαίνουν και να έχουν διαστάσεις που μερικές φορές συμπίπτουν με ολόκληρο τον κόσμο.

Πολλές φορές επιχειρήθηκε και στο παρελθόν να τεθούν οι “αγορές” στην υπηρεσία της πολιτικής. Οι προσπάθειες αυτές εντάσσονται στην αντίληψη που ονομάσθηκε “κολμπερισμός”, από τον Κολμπέρ, τον υπουργό του Λουδοβίκου ΙΔ', που την εφάρμοσε πιο ολοκληρωμένα.

Παρέκκλιση του “κολμπερισμού” αποτέλεσε το “κλειστό εμπορικό κράτος”. Θεωρητικά το υποστήριξε ο γερμανός φιλόσοφος Γιόχαν Φίχτε, που περιόρισε τις “αγορές” αυστηρά στην εθνική διάσταση, σε έναν στατικό και αιώνιο προστατευτισμό.

Ο Πλάτωνας φαίνεται ως ανελέητος εχθρός των “αγορών”. Αντιπαρατέθηκε στο εμπορικό πνεύμα των Αθηναίων συμπολιτών του και προσπάθησε να το περιορίσει και να το καταστήσει μειοψηφικό στην ιδεώδη πολιτεία του, που τη σκέφτηκε να λειτουργεί ως ένα είδος «αντι-Αθήνας». Θαύμαζε τη Σπαρτιατική πολιτεία, όπου το κράτος ήταν το παν.

Ο Πλάτων για πρώτη φορά επιχείρησε να «ρυθμίσει» αυτό που σήμερα αποκαλούμε μικροδομή των αγορών. Με αυστηρούς κρατικούς λειτουργούς να επιτηρούν τους εμπόρους οι οποίοι διαπραγματεύονταν με τους πελάτες τους, αναγγέλλοντας την τιμή του εμπορεύματος και αφήνοντας τον αγοραστή να την αποδεχθεί ή να την απορρίψει, αλλά χωρίς να επαναπροτείνουν ούτε έκπτωση ούτε αύξηση στην τιμή...

Αντίθετη άποψη είχε ο Ξενοφώντας. Το κράτος θα παρακινεί τη θέληση των εμπόρων και πελατών (ιδιωτικού τομέα σήμερα), για συμμετοχή στις οικονομικές δραστηριότητες και έτσι θα μειώνονται οι κρατικές δαπάνες για την άμυνα (οικονομική ανάπτυξη σήμερα).

Στο Μεσαίωνα, έμποροι και αγορές συμβιώνουν δύσκολα με το φεουδαρχικά κράτη.

Είναι χαρακτηριστικό ότι πάντα οι παραγωγικές οικονομίες διεκδικούν αφενός ένα πεδίο δράσης χωρίς σύνορα για τις δικές τους εξαγωγές μεταποιημένων προϊόντων αφετέρου προσπαθούν να περιορίσουν τις εισαγωγές.

Η περίοδος της Βιομηχανικής Επανάστασης, δημιουργεί απαιτήσεις για παράγωγα του πετρελαίου και έτσι δίνει μια νέα διάσταση στις σχέσεις μεταξύ κρατών και αγορών. Το εθνικό κράτος αυτή την περίοδο όχι μόνον εξασφαλίζει την ομαλή διεξαγωγή των οικονομικών δραστηριοτήτων, διατηρώντας τη δημόσια τάξη και ασφάλεια, αλλά συχνά υποκινεί άμεσα την εκβιομηχάνιση και την λειτουργία της εθνικής αγοράς.

Και αυτό, άλλωστε, αποτελεί μέρος της πολιτικής της ισχύος.

Οι σχέσεις ανάμεσα σε κράτη και αγορές γίνονται συμπληρωματικές και περισσότερο από πριν τίθεται το δίλημμα για την ιεραρχία μεταξύ αυτών των θεσμών.

Ορισμένοι διανοούμενοι σκέφτονται ότι μπορούν να απαλλαγούν ή από τον ένα ή από τον άλλον: απόλυτος οικονομικός φιλελευθερισμός ή σχεδιασμένη οικονομία.

Μετά την εποχή του ψυχρού πολέμου στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.

Η παραγωγή, εξαιτίας της πτώσης του κόστους των επικοινωνιών και των μεταφορών, μπορεί να τεμαχιστεί και να παγκοσμιοποιηθεί. Όλοι αντιλαμβάνονται την επίπτωση που έχουν όλα αυτά πάνω στην παραδοσιακή έννοια της κρατικής κυριαρχίας.

Υποστηρίζεται ότι η παγκοσμιοποίηση επιβάλλει το εμπορικό κράτος, έκφραση στην οποία το επίθετο κυριαρχεί πάνω στο ουσιαστικό.

Σε υποστήριξη αυτής της θέσης αναφέρονται μεταρρυθμίσεις που μετασχηματίζουν θεσμούς όπως τα δικαιώματα του πολίτη, το κράτος πρόνοιας, το φορολογικό σύστημα, προσαρμόζοντάς τους στη νέα πραγματικότητα της παγκόσμιας παραγωγής.

Η σημερινή εξέλιξη, με αφορμή την διαχείριση του προβλήματος Covid-19 από τη μια, την οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα και την ενδιαφέρουσα πολιτική αναδιάρθρωση των επιλογών της Ε.Ε. το τελευταίο χρονικό διάστημα από την άλλη, ξαναανακάτεψε τα χαρτιά της τράπουλας, ανέτρεψε τις νέες βεβαιότητες και κατέδειξε πόσο προβληματικές είναι οι συνθήκες που επιβλήθηκαν στην συγκρότηση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος από τις μονεταριστικές αντιλήψεις των ηγεμονευουσών πρακτικών της προηγούμενης περιόδου.

Οι νεοφιλελεύθεροι, που μέχρι χθες ήταν η μεγάλη πλειοψηφία, τώρα αμήχανα σιωπούν αδυνατώντας να διακρίνουν πως το αόρατο χέρι θα δώσει λύσεις στις οικονομίες που μαστίζονται από τα τελευταία γεγονότα...

Ήδη γκουρού του νεοφιλελευθερισμού, μάνατζερ και επιχειρηματίες, που ήταν πιο ριζοσπάστες και από τους ίδιους τους οικονομολόγους στον παγκοσμιοποιητικό νεοφιλελευθερισμό τους, τώρα ζητούν ρυθμίσεις που θα τους προστατεύουν από τις επικίνδυνες ατραπούς των διακυμάνσεων των αγορών και των αδυναμιών των επιχειρήσεων να σταθούν όρθιες χωρίς την συνδρομή του κράτους.

Μα μήπως δεν το είχαμε δει ξανά αυτό το έργο στην χρηματοοικονομική κρίση του 2008;..

Το βλέπουμε πολύ περισσότερο τώρα με την επέκταση κατά 120 δις ευρώ του QE που συνοδεύτηκε πλέον από παρόμοιου χαρακτήρα πρόγραμμα στήριξης ύψους 750 δις (σ’ αυτό το τελευταίο μπήκε και η Ελλάδα με περίπου 12 δις ευρώ σε δυνατότητα αγοράς Ελληνικών ομολόγων, παρά την παραμονή της χώρας μας αισθητά κάτω από την επενδυτική βαθμίδα). Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα για να καταλάβει κανείς ότι η μετάβαση από την τάξη μεγέθους των 120 σε εκείνων των 750 δις μέσα σε λίγες μέρες – και η χαλάρωση των διαδικασιών- δείχνει πώς υπήρξε ένα άλλο επίπεδο συνειδητοποίησης του ρόλου που μπορεί να παίξει το “κράτος”.

Το κράτος, όμως, είναι σαν το φίλο μας ή τη μητέρα μας: «Μάνα είναι μόνο μία» και, όταν την τραυματίσουμε ή όταν την εξουθενώσουμε και επιζεί γερασμένη από τα πολλά πλήγματα που δέχθηκε από τα παιδιά της, δεν μπορούμε να καταφεύγουμε σα να μη συνέβη τίποτα στην αγκαλιά της...

*Ο Κώστας Χλωμούδης είναι καθηγητής του Τμήματος Ναυτιλιακών Σπουδών του ΠΑ.ΠΕΙ.

Προέλευση εικόνας στο https://www.euro2day.gr/

Join Radio

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.