663 New Articles

Αυτές που φεύγουν και αυτοί που μένουν

Αυτές που φεύγουν και αυτοί που μένουν

Απόψεις
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

της Βάσως Χαριτοπούλου

Κοιτάζοντας πίσω, σχεδόν 6 χρόνια μετά, σε όσα έγραφα τότε για την ερημοποίηση των χωριών μας στην Ηλεία και τα χάσματα ανάμεσα στους νέους, μεταξύ εκείνων που έχουν εγκαταλείψει την πατρογονική εστία κι εκείνων που έχουν παραμείνει πίσω, διαπιστώνω πως τίποτα δεν έχει αλλάξει. Ή τουλάχιστον δεν είχε αλλάξει ως τώρα…

Ξεδίπλωνα, τον Νοέμβριο του 2014, την κατάσταση που βιώναμε ως κάτοικοι της επαρχίας και την περιέγραφα ως εξής:

«Στην ελληνική επαρχία εξακολουθεί και στις μέρες μας η σημερινή οικογένεια να σπρώχνει τα κορίτσια μακριά, για σπουδές και επαγγελματική εμπειρία στα αστικά κέντρα, ενώ τα αγόρια συνήθως τα κρατά κοντά της, είτε ως διαχειριστές της περιουσίας είτε ως βοηθούς στην οικογενειακή επιχείρηση ή την αγροτική εκμετάλλευση.

Τα κορίτσια, μακριά πλέον από τις επιρροές και τα στερεότυπα του χωριού ή της μικρής επαρχιακής πόλης, αρχίζουν σταδιακά να αποκτούν άλλη αντίληψη των πραγμάτων. Βλέπουν, κρίνουν, συγκρίνουν, μαθαίνουν από τα λάθη τα δικά τους και των γύρω τους, διαμορφώνουν σιγά-σιγά τη δική τους άποψη, γίνονται ανεξάρτητα, αισθάνονται σημαντικά…

Τα αγόρια από την άλλη, εγκλωβισμένα σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο ζωής των μεγαλυτέρων, μη έχοντας καταφέρει να απομακρυνθούν για μεγάλο διάστημα ή και καθόλου από την πατρική εστία, αγωνίζονται να βρουν τη θέση τους μέσα στο θολό σκηνικό που η οικογένεια έχει ετοιμάσει για εκείνα, σχεδόν από τη στιγμή της γέννησής τους. Κάποια, αδυνατώντας να βρουν τη δική τους ταυτότητα, επιλέγουν να συνεχίζουν τυφλά την οικογενειακή παράδοση, που τους δίνεται κυρίως με τη μορφή «κανόνων». Ορισμένα, πιο ανήσυχα, αναρωτιούνται αν κάποιοι κανόνες θέλουν βελτίωση ή τροποποίηση, για να γίνουν πιο σύγχρονοι και αποτελεσματικοί. Η πλειοψηφία όμως δεν μπορεί να μετατρέψει την αμφισβήτηση σε αλλαγή, καθώς κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με επανάσταση εναντίον του οικογενειακού κατεστημένου, συνεπάγεται επομένως την ανατροπή των «ισορροπιών».  

Ελάχιστοι νέοι, οι πιο τολμηροί, επιχειρούν να επαναπροσδιορίσουν το ρόλο τους μέσα στο παιχνίδι στο οποίο έχουν βρεθεί να συμμετέχουν, συνήθως χωρίς να έχουν ερωτηθεί αλλά ούτε και να έχουν το δικαίωμα να εκφράσουν απόψεις και θέσεις.

Και έρχεται η στιγμή που ένα γεγονός ταράζει τα νερά μιας μικρής κοινωνίας και τη φέρνει αντιμέτωπη με τα αδιέξοδα που η ίδια έχει προκαλέσει: η επιστροφή κάποιων κοριτσιών στον τόπο τους!

Με την επιστροφή τους, οι νέες ανακαλύπτουν έντρομες το μέγεθος του χάσματος ανάμεσα σε εκείνες και την πραγματικότητα που είχαν αφήσει πίσω τους.

Γυρνώντας τώρα πίσω, διαπιστώνουν ότι σχεδόν τα πάντα έχουν παραμείνει όπως τα είχαν αφήσει πριν φύγουν: άνθρωποι, ιδέες, πρωτοβουλίες, δομές, συνήθειες, καθημερινότητα.

Όσο για τους νέους που έχουν δεθεί στην εστία τους, είναι φανερό στα μάτια των κοριτσιών πως έχουν σημαντικά αφομοιωθεί από τον τρόπο ζωής των παλαιότερων. Εκείνες, ως πιο «εξελιγμένες», αλλά και ως μειοψηφία πλέον, νιώθουν ότι εκείνοι δεν μπορούν να τις καταλάβουν, αφού έχουν παραμείνει στάσιμοι.

Βρίσκοντας δύσκολη την επικοινωνία με εκείνους, εκείνες έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στην περιφρόνηση και στην προσπάθεια προσέγγισης που μοιάζει με πειραματισμό. Εκείνοι, όσα δεν μπορούν να κατανοήσουν σε εκείνες, προσπαθούν να τα υποβαθμίσουν ή και να τα υποτάξουν, κατά το παράδειγμα των μεγαλυτέρων.

Στην προσπάθειά τους, εκείνες κι εκείνοι, να δημιουργήσουν στον τόπο τους, επιχειρούν συχνά να γεφυρώσουν τα χάσματά τους στον επαγγελματικό χώρο, στις κοινωνικές συναναστροφές, στον προσωπικό τομέα.

Κάποιες φορές το αποτέλεσμα είναι ενθαρρυντικό, χάρη στην ισχυρή θέληση και την υπομονή και των δύο πλευρών.

Άλλοτε η γέφυρα γκρεμίζεται βίαια, σκορπώντας γύρω της κονιορτό αγανάκτησης και μοναξιάς… Γιατί μπορούν άραγε ποτέ, αυτοί που μένουν πίσω να νιώσουν αληθινά τις αγωνίες εκείνων που έχουν φύγει και τώρα επιστρέφουν; Αλλά και εκείνοι που γυρίζουν, πόσο μπορούν να αντισταθούν στον πειρασμό να νιώσουν μια κάποια υπεροψία απέναντι σε κάθε τι που έχει μείνει στάσιμο;

Για τις λίγες που επιστρέφουν και τους πολλούς που ήταν πάντα εδώ, οι διαφορές είναι πολλές. Καθώς όμως το συλλογικό όφελος από μια αρμονική επανασύνδεση με στόχο τη δημιουργική σύμπλευση είναι τεράστιο, θα πρέπει εκείνες να τους τραβήξουν προς τα επάνω κι εκείνοι να εγκαταλείψουν εγωισμούς και στείρες συνήθειες…».

Έχοντας κι εγώ επιλέξει να επιστρέψω στη γενέτειρά μου στο Λάλα από τον Οκτώβριο του 2004, βλέπω ως τώρα αλλαγές να συμβαίνουν στα χωριά μας με αργούς, βασανιστικούς ρυθμούς. Βλέπω στερήσεις και ελλείψεις που βίωνα ως παιδί στο χωριό, να προβληματίζουν και τις σημερινές οικογένειες. Όλα αυτά τα χρόνια, περίμενα κι εγώ την πολυπόθητη «αποκέντρωση» για να γεμίσουν ξανά με ζωή τα χωριά μας. 

Τελικά, μήπως ο καταλύτης βρίσκεται στη νέα πραγματικότητα που έχει αρχίσει να διαμορφώνεται λόγω της πανδημίας; Τηλε-εργασία, τηλε-εκπαίδευση, τηλε-διάσκεψη, είναι μερικές μόνο από τις συνθήκες που έρχονται για να μείνουν στη ζωή μας και να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο που οργανώνουμε την εργασία μας, τη μόρφωσή μας, την καθημερινότητά μας. Νέες ισορροπίες θα απαιτηθούν και νέοι ρόλοι θα αναδυθούν μέσα από το σαρωτικό, αναπόφευκτο αυτό κύμα. Παραδοσιακές πρακτικές, συνήθειες δεκαετιών ή και αιώνων σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς και πλαίσια δράσης (κοινωνικά, οικογενειακά, διαπολιτισμικά) έχουν ήδη αρχίσει να δοκιμάζονται και να αναδιαμορφώνονται υπό το πρίσμα της νέας, απόλυτα τεχνολογικά πλέον διαμεσολαβημένης εποχής που ξεκινά με αφετηρία την εμφάνιση της πανδημίας.

Αυτές που ως τώρα έφευγαν και εκείνοι που μέχρι πριν λίγο έμεναν, θα αναγκαστούν να επαναπροσδιορίσουν τα θέλω τους. Θα υποχρεωθούν να βγουν από το ως τώρα πλαίσιο αντίληψης των αναγκών και των επιθυμιών τους προκειμένου να επιχειρήσουν να σκιαγραφήσουν το αύριο που ξημερώνει και να οργανώσουν τη δική τους προσωπική θέση μέσα σε αυτό. Καθώς η νέα πραγματικότητα θα είναι σε μεγάλο βαθμό αποδεσμευμένη από τον φυσικό τόπο και σχεδόν όλα θα συμβαίνουν δυνητικά, ίσως σταδιακά θα πάψουμε να μιλάμε για αυτές που φεύγουν και αυτούς που μένουν.

Νέα χάσματα πιθανότατα θα δημιουργηθούν τώρα στη θέση των παλιών, με σημείο αναφοράς την τεχνολογία ωστόσο και όχι πλέον τον φυσικό τόπο που επιλέγει ο καθένας να ζήσει και να χτίσει τον μικρόκοσμό του.

Καινούργιες προκλήσεις, πρωτόγνωρους προβληματισμούς αλλά και νέου τύπου ευκαιρίες θα έχουν στο εξής αυτές που ως τώρα έφευγαν και εκείνοι που μέχρι πριν λίγο έμεναν.

Θα είναι το αύριο καλύτερο; Όπως σε κάθε εποχή, έτσι και τώρα ο βαθμός εγρήγορσης αλλά και ο τρόπος που ο καθένας μας θα επιλέξει να χειριστεί αυτό που έχει αρχίσει να ανοίγεται μπροστά μας (είτε δηλαδή αντιμετωπίζοντάς το ως πρόβλημα είτε βλέποντάς το ως ευκαιρία), θα διαμορφώσουν τη νέα πραγματικότητα όπου το μόνο βέβαιο είναι πως δεν θα γίνεται λόγος για αυτές που φεύγουν και αυτούς που μένουν, αλλά για το πόσο έτοιμοι θα είναι –αυτές και αυτοί- να αφουγκραστούν την καινούργια εποχή και να ακολουθήσουν τις εξελίξεις…

Βάσω Χαριτοπούλου

Οικονομολόγος

vasso-charitopoulou@hotmail.com

Join Radio

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.