442 New Articles

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Τζινιέρης Κ.
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

Αν εξετάσουμε προσεκτικά τις σημερινές κοινωνίες θα διαπιστώσουμε μια πρωτοφανή κατάσταση κρίσης, διάβρωσης και αποσύνθεσης. Κομμάτι αυτής της κρίσης αποτελεί η παιδεία. Μπροστά σε αυτήν, οι ψευδοϋπεύθυνοι επιβάλλουν σωρηδόν μέτρα που δυσχεραίνουν την υφιστάμενη κατάσταση στον πολύπαθο χώρο της εκπαίδευσης: περικοπές κονδυλίων, επιχειρηματικού τύπου «αξιολόγηση», παιδαγωγικός επιστημονισμός κ.λπ.

Του Κώστα Τζινιέρη*

Αν εξετάσουμε προσεκτικά τις σημερινές κοινωνίες θα διαπιστώσουμε μια πρωτοφανή κατάσταση κρίσης, διάβρωσης και αποσύνθεσης. Κομμάτι αυτής της κρίσης αποτελεί η παιδεία. Μπροστά σε αυτήν, οι ψευδοϋπεύθυνοι επιβάλλουν σωρηδόν μέτρα που δυσχεραίνουν την υφιστάμενη κατάσταση στον πολύπαθο χώρο της εκπαίδευσης: περικοπές κονδυλίων, επιχειρηματικού τύπου «αξιολόγηση», παιδαγωγικός επιστημονισμός κ.λπ.

 

Ιστορικά η εκπαίδευση επιτελεί δυο θεμελιώδεις λειτουργίες που, που αντιστοιχούν στις δυο θεμελιώδεις τάσεις που κυριαρχούν στο δυτικό κόσμο: η πρώτη λειτουργία έχει ωφελιμιστικό χαρακτήρα συνίσταται στην εκπαίδευση με τη στενή σημασία του όρου , υπό την έννοια ότι οι μαθητές πρέπει να αποκτήσουν ορισμένες γνώσεις που θα τους βοηθήσουν στην ένταξη τους στην παραγωγική διαδικασία. Η δεύτερη λειτουργία, η ανθρωπιστική, με τη παροχή γενικών γνώσεων στοχεύει στην πολύπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών, μέσω της εξοικείωσης τους με την πολιτιστική κληρονομιά της εκάστοτε κοινωνίας.

 

Όμως οι δυο αυτές λειτουργίες που θα έπρεπε να υπηρετεί το εκπαιδευτικό σύστημα, έχουν καταστεί αντιφατικές. Η ειδίκευση της γνώσης και οι πιέσεις που ασκούνται από την οικονομία και τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας αναγκάζουν το σχολειό να στραφεί στον ωφελιμιστικό του ρόλο, περιφρονώντας την ανθρωπιστική παιδεία. Η κρίση στο χώρο της παιδείας δεν είναι παρά ένα τμήμα μιας ευρύτερης ανθρωπολογικής κρίσης που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες: οι αξίες, οι τρόποι ζωής που δομούσαν μερί πρότινος τις κοινωνίες βρίσκονται σε κατάσταση αποσύνθεση εξαιτίας της μαζικής κουλτούρας και του καταναλωτισμού που διέπουν τις σύγχρονες κοινωνίες. Πώς λοιπόν να προετοιμάσεις τους νέους για την άκρατη

αναρρίχηση στις ιεραρχίες της εξουσίας και του χρήματος, επιστρατεύοντας τα πάντα

προς αυτόν τον σκοπό, και συγχρόνως να καλλιεργήσεις την κριτική σκέψη και να συντελέσεις στην ηθικό - κοινωνική και πνευματική ωρίμανση των μαθητών;

 

Αυτές οι αξίες που κυριαρχούν στις μέρες μας είναι η «αξίες» της κοινωνίας της κατανάλωσης. Το σχολείο μεταμορφώνεται σε στείρα υποχρέωση αποστήθισης «έτοιμων» γνώσεων, αντί να δίνει έμφαση στην κριτική επεξεργασία της διδακτέας ύλης, καθιστώντας ανίκανο τον μαθητή να απαγκιστρωθεί από τα στερεότυπα και να αντισταθεί στις απόπειρες χειραγώγησης του. Επίσης, δυσκολεύεται να μεταδώσει κάποια πολιτιστική κληρονομιά στους μαθητές του, καθώς αυτή η τελευταία φαντάζει εντελώς εκτός του πεδίου των καθημερινών ενασχολήσεων και των τρόπων σκέψης τους. Τελικά δεν απαιτούνται υπερβολικά πολλά από το σχολείο, όπως συνήθως λέγεται· απαιτείται, μάλλον, κάτι που έχει καταστεί αδύνατο, δεδομένου ότι, κατά κάποιον τρόπο, η «επίσημη» ιδεολογία των κοινωνιών μας είναι πλέον η μαζική κουλτούρα που μεταδίδεται από την ιδιωτική τηλεόραση και τις νέες τεχνολογίες

 

Μια κοινωνία όπως η σημερινή, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων μοιάζει να ζει βολεμένα και να αδιαφορεί παντελώς για τα κοινά, όπου η γνώση και η τεχνική επιβάλλονται στη κοινή γνώμη και όπου αυτό που μετράει είναι λίγο πολύ μόνο ό,τι μετριέται, δείχνει να έχει ένα όριο ως κοινωνία. Όριο, όχι με τη φορμαλιστική έννοια ενός αναπόφευκτου εμποδίου, αλλά ως μια διαγραφόμενη πορεία γεμάτη αξεπέραστες πολιτικές, οικονομικές, οικολογικές και ανθρωπολογικές αντιφάσεις. Τίθεται, δηλαδή, το εξής ερώτημα: πώς και έως πότε οι άνθρωποι που εκπαιδεύονται με τον πιο ωμό τρόπο στις αξίες του καταναλωτισμού, της πολιτικής αδράνειας και εφησυχασμού θα μπορούν να αναπαράγουν και να ανανεώνουν την κοινωνική θέσμιση έτσι όπως τη γνωρίσαμε στη νεώτερη εποχή; Και απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν μπορούμε να πάρουμε παρά μόνο από τους ίδιους τους ανθρώπους και την ίδια την κοινωνία.

  Ο Κώστας Τζινιέρης είναι Φιλόλογος Α.Π.Θ

 

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.