414 New Articles

Φροντιστήριο Μ. Ε. ΘΕΜΕΛΙΟ Πύργου - Πανελλαδικές εξετάσεις - Τα θέματα και οι απαντήσεις στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών προσανατολισμού (Γ' τάξης Ημερήσιου & Δ΄ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου)

Ελλάδα
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

 

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Πλάτων, Πρωταγόρας 321b-322a

 

Α1.α.

  1. Λάθος
  2. Σωστό
  3. Σωστό
  4. Λάθος
  5. Σωστό

 

β.

  1. «Ἅτε δή … ὁ Έπιμηθεύς ἔλαθεν αὑτόν …»
  2. «ἔρχεται Προμηθεύς ἐπισκεψόμενος τήν νομήν»
  3. «Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεύς ἣντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι»
  4. «Τῷ δε Προμηθεῖ εἰς μέν τήν ἀκρόπολιν τήν τοῦ Διός οἴκησιν ουκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν»
  5. «… καί ἐκ τούτου εὐπορία μέν ἀνθρώπω τοῦ βίου γίγνεται»

 

Β1.

Οι θεοί ανέλαβαν να πλάσουν σ’ ένα πρώτο στάδιο τα ζώα στο εσωτερικό της γης και στη συνέχεια, ανέθεσαν τον εφοδιασμό τους με ό, τι πιο απαραίτητο για τη ζωή τους στον Προμηθέα και τον Επιμηθέα. Καταλυτική για την πορεία του μύθου στάθηκε η επιθυμία του Επιμηθέα να αναλάβει ο ίδιος το έργο της κατανομής ιδιοτήτων. 

Ο Επιμηθέας είναι αυτός που, όπως δηλώνει και το όνομά του (σύνθετο από τις λέξεις ἐπὶ + μῆδος), σκέφτεται μετά την εκτέλεση μιας ενέργειας και βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειές της. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να τον χαρακτηρίσουμε αστόχαστο, απερίσκεπτο, επιπόλαιο, παρορμητικό [«ἁμαρτίνοος» ή «ὀψίνοος»]. Με την απρονοησία του άφησε εντελώς αβοήθητο και ανυπεράσπιστο, γυμνό, ξυπόλητο, χωρίς στρωσίδια και χωρίς όπλα («γυμνόν τε καὶ ἀνυπόδητον καὶ ἄστρωτον καὶ ἄοπλον»), ον χωρίς δυνατότητα αυτό-υπεράσπισης, τη στιγμή μάλιστα που πλησίαζε η καθορισμένη μέρα της εξόδου του προς το φως. Διαπιστώνει δηλαδή ότι ενώ είχε δώσει με φροντίδα και σοφία όλα τα απαραίτητα εφόδια στα ζώα, στο τέλος της μοιρασιάς βρισκόταν σε αδιέξοδο («ἠπόρει ὅ,τι χρήσαιτο»). Η κατάσταση δηλαδή, στην οποία βρέθηκε ο άνθρωπος λόγω της απρονοησίας και της αμέλειας του Επιμηθέα, ήταν αποτέλεσμα της πνευματικής του κατωτερότητας («οὐ πάνυ τι σοφὸς ὢν ὁ Ἐπιμηθεὺς»). Συνεπώς, δεν είναι τυχαία η τριπλή επανάληψη της απορίας στο κείμενο: ἠπόρει, ἀποροῦντι, ἀπορίᾳ.  

Από την άποψη αυτή ο Πρωταγόρας προβάλλει από την αρχή τη φυσική ένδεια του ανθρώπου, γιατί, από τη στιγμή που ο άνθρωπος δεν διαθέτει φυσικά εφόδια αυτοσυντήρησης του είδους του, η ύπαρξή του εξαρτάται από τον ίδιο και όχι από τη φύση.

Η φάση του Επιμηθέα, δηλαδή ο φυσικός χρόνο του βιολογικού σχηματισμού των ζωικών ειδών, κλείνει με το ανθρώπινο είδος να εμφανίζεται τελευταίο στη σειρά των ζωικών οργανισμών. Ως τελευταίο μένει «ἀκόσμητον», που σημαίνει ότι έχει τα λιγότερα φυσικά εφόδια για να επιβιώσει ως είδος στη φύση. Άρα, η φυσική κατάσταση του ανθρώπου κατά το στάδιο σχηματισμού των ειδών μπορεί να αποδοθεί με την έννοια της «ἀπορίας», δηλαδή της φυσικής αδυναμίας και συγχρόνως της ανάγκης για εξεύρεση τρόπων και μέσων αντιμετώπισής της (ἠπόρει ὅ,τι χρήσαιτο). Έτσι, ο άνθρωπος αναγκάζεται να αναζητήσει τη λύση του προβλήματος και την υπέρβαση της δυσκολίας. Όμως, η έξοδος του ανθρώπου από το εσωτερικό της γης, «ἐκ γῆς», στο φως του ήλιου δεν οφείλεται στις έτοιμες δυνάμεις ύπαρξης που του χάρισε η φύση, δηλαδή ο Επιμηθέας, όπως έγινε για τα άλλα ζωικά είδη. Για τα ζωικά είδη η ανοδική πορεία από το εσωτερικό της γης στο φως ήταν απλώς μια πορεία προς τη βιολογική ύπαρξη.

 

Β2.

Η κλοπή των δώρων του Προμηθέα προς τον άνθρωπο συμβολίζει γενικότερα το πέρασμα από το στάδιο της βιολογικής συγκρότησης σε εκείνο του τεχνικού πολιτισμού. Η κλοπή της θεϊκής γνώσης (αφού αυτά τα δώρα ανήκουν στους θεούς) παρουσιάζεται ως ευρηματική και αλτρουιστική πράξη του Προμηθέα, εκπορευόμενη από την ίδια την αρχή της αναπλήρωσης στη φύση, που καθόρισε και τη διανομή των βιολογικών ικανοτήτων από τον Επιμηθέα. Τα «δώρα» του Προμηθέα αναπληρώνουν τις βιολογικές αδυναμίες του ανθρώπου, καθιστώντας την κλοπή-παράβαση αποτέλεσμα αναγκαιότητας. Η παρέμβαση του Προμηθέα είναι απαραίτητη ώστε να μην αφανιστεί το ανθρώπινο γένος και, άρα, τη δημιουργία των θνητών γενών να είναι πράγματι δίκαιη και ισορροπημένη, όπως αρμόζει σε έργο θεϊκό

ἔντεχνος: ο μέσα στα όρια της τέχνης, έμπειρος, επιδέξιος.

ἔντεχνος σοφία: η σοφία που εμπεριέχει την τέχνη, η σοφία που συμπορεύεται με την τέχνη. Αρχικά η έννοια της σοφίας έχει κυρίως να κάνει με τη δεξιότητα και την εμπειρία σε κάποια τέχνη, την αρχιτεκτονική, την γλυπτική, τη μεταλλουργία, την ιατρική κ.τ.λ. Ο προσδιορισμός έντεχνος επιτρέπει εδώ στον Πρωταγόρα να διευκρινίσει επομένως πως αυτού του είδους τη σοφία εννοεί, και όχι αυτήν που συνδέεται με τη γνώση των επιστημών και τη φιλοσοφία.

Επιπλέον βοηθητικές παρατηρήσεις για την σύνταξη της εργασίας:

  • Ο Προμηθέας κλέβει από το εργαστήρι του Ηφαίστου και της Αθηνάς την γνώση των τεχνών και τη φωτιά. Ο Ήφαιστος είχε σχέση με τη μεταλλουργική τέχνη ενώ η Αθηνά είχε εφεύρει τις ειρηνικές τέχνες (τη γεωργία, την ξυλουργική, την οικοδομική κ.λπ.)
  • Η περί τον βίον σοφία είναι η γνώση που σχετίζεται με την κάλυψη των πρακτικών αναγκών της ζωής
  • Ο άνθρωπος απέκτησε την τεχνολογική γνώση, του έλειπε όμως η πολιτική γνώση και η πολιτική τέχνη. Ο Πρωταγόρας είχε παρουσιάσει την πολιτική τέχνη ως ικανότητα ενός ανθρώπου να διοικεί με σύνεση το σπίτι του, να χειρίζεται εύστοχα και δυναμικά τις υποθέσεις της πόλης και να μιλά γι’ αυτές εύστοχα και πειστικά στην εκκλησία του δήμου. Εδώ είναι σαφές πως εννοεί την πολιτική σοφία. Προσωποποιεί την πολιτική σοφία και την παρουσιάζει να κατοικεί κοντά στον Δία. Ποια σχέση είχε ο Δίας με την πολιτική; Ίσως να ήταν αυτός που εφηύρε την πολιτική τέχνη και την εφάρμοσε, αφού ως αρχηγός των θεών ασκούσε εξουσία, επέβαλλε κανόνες και ρύθμιζε διαφορές.
  • Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει τον Δία σαν βασιλιά των Μυκηναϊκών χρόνων, τον παρουσιάζει δηλαδή να κατοικεί σε παλάτι χτισμένο πάνω σε ακρόπολη, όπου δεν ήταν δυνατόν να μπει και δεν υπήρχε και καιρός (βλ. και παρακάτω) να μπει ώστε να κλέψει την πολιτική σοφία. Δεν πρόφτανε να κάνει κάτι τέτοιο, γιατί είχε έρθει η ώρα να βγει ο άνθρωπος από το υπόγειο εργαστήρι των θεών στο φως του ήλιου
  • Η σπουδαιότητα της χρήσης της φωτιάς και την άσκηση των τεχνών προκύπτει από την ευημερία που ακολούθησε: ο άνθρωπος μπόρεσε να καλύψει όλες τις ανάγκες του, να φτιάξει ρούχα, παπούτσια, κρεβάτια, σκεπάσματα και κατοικίες και να εξασφαλίσει πολλά είδη διατροφής καλλιεργώντας τη γη
  • Η θεά Δίκη καταδίωξε και τιμώρησε τον Προμηθέα για την κλοπή που διέπραξε. Στην πραγματικότητα ο Δίας τιμώρησε τον Προμηθέα, γιατί έκλεψε τη φωτιά και τις τέχνες από Θεούς, γιατί ευεργέτησε με αυτόν τον τρόπο τους ανθρώπους χωρίς την έγκριση και τη γνώση του αρχηγού των θεών και των ανθρώπων. Ο Προμηθέας δε ζήτησε την άδεια του Δία, ίσως γιατί περίμενε απ’ αυτόν αρνητική απάντηση. Ο Προμηθέας είχε και την ικανότητα της πρόβλεψης.
  • Ο Προμηθέας, παρότι το επιθυμούσε διακαώς δεν κατόρθωσε να αρπάξει από την οικία του Δία την πολιτική τέχνη. Ο λόγος, στα πλαίσια του μύθου, είναι ότι η πολιτική τέχνη φρουρείται στη δυσπρόσιτη ακρόπολη του Δία από «φοβερούς φρουρούς» : πρόκειται για τη Βία και το Κράτος, που αναφέρονται τόσο στη Θεογονία του Ησιόδου όσο και στον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου και είναι τα όργανα εξουσίας του Δία. Στο αλληγορικό περιβάλλον του πρωταγόρειου  μύθου οι «Διός φυλακαί φοβεραί» συμβολίζουν, ακριβώς, ότι η πολιτική τέχνη είναι ανώτερη κατάκτηση και το ανθρώπινο γένος χρειάζεται να καταβάλει δύσκολες και επίπονες προσπάθειες για να την αποκτήσει. Προβάλλει, έτσι, την αξία και τη σημασία της πολιτικής τέχνης, που δεν είναι άλλη από τη ευβουλία, την οποία και ο ίδιος υπόσχεται ότι διδάσκει στους νέους της Αθήνας. Την ανωτερότητα της πολιτικής τέχνης σε σχέση με την τεχνογνωσία τονίζει ο Πρωταγόρας με δύο επισημάνσεις στο χωρίο αυτό: η πρώτη είναι ότι ο Προμηθέας δεν είχε χρονικά περιθώρια (οὐκέτι ἐνεχώρει) να μπει στην οικία του Δία, υποδηλώνοντας έτσι ότι ο άνθρωπος δεν είχε ακόμα εξελιχθεί αρκετά. Δεν είχε η κατάλληλη στιγμή της εξέλιξής του ώστε να μεταβεί στο ανώτερο στάδιο της συγκρότησης των πόλεων. Όπως προκύπτει από τον πρωταγόρειο μύθο, στην προϊστορία του ανθρώπινου γένους προηγήθηκε η κατάκτηση της τεχνογνωσίας και ακολούθησε η κατάκτηση της πολιτικής τέχνης. Η κατάκτηση της τεχνογνωσίας, που παρουσιάζεται ως τιτανική πράξη κλοπής, συνέβη σε μια πρώιμη φάση, προκοινωνική, και δείχνει τις τότε δυνατότητες του ανθρώπινου πνεύματος. Αντίθετα, η πολιτική τέχνη ήταν ακόμη απρόσιτη σχεδόν στο ανθρώπινο πνεύμα και κατακτήθηκε σε μεταγενέστερη  περίοδο της ιστορίας του ανθρώπου και αφού είχαν διαμορφωθεί οι κατάλληλες συνθήκες.

           

 

Β3.

α. Σωστό   

β. Σωστό

γ. Λάθος

δ. Σωστό 

ε. Λάθος

 

Β4.

εἱμαρμένη → μερίδιο

ἐξιέναι → εισιτήριο

ἔσχε → σχήμα

κλέπτει → κλεψύδρα

λαθών → λήθη

 

Περισσεύουν: είσοδος, σχίσμα, λοιπόν

 

Β5.

Ο Αισχύλος παρουσιάζει τον Προμηθέα πρωτίστως φιλάνθρωπο. Οι προσφορές του αποτελούν την απόδειξη της τεράστιας αγάπης του προς το βιολογικά ασθενές ανθρώπινο είδος, που κατά τη διανομή των ικανοτήτων από τον αδερφό του, αφέθηκε εντελώς στη μοίρα του. Ο Προμηθέας παρεμβαίνει αποφασιστικά δωρίζοντας στον άνθρωπο τις θεϊκές αυτές κατακτήσεις δίνοντάς του τη δυνατότητα να επιβιώσει αλλά και να διαμορφώσει μια ανώτερη ποιότητα ζωής. 

Στο δοθέν απόσπασμα του Αισχύλου ο Προμηθέας εμφανίζεται να μεριμνά για την πρόληψη και τη θεραπεία ασθενειών των ανθρώπων «όσοι πέφτουνε άρρωστοι.. για όλες τις αρρώστιες». Προνοεί ακόμα και για την ερμηνεία των ονείρων τους. Αψηφώντας την απόφαση του Δία , ο Προμηθέας του προσφέρει όλα όσα θα τον βοηθήσουν να δημιουργήσει τον πολιτισμό απαλλάσσοντάς τον από την μειονεξία της φύσης του.

Χαρακτηριστικά, στο απόσπασμα του Αισχύλου ο Προμηθέας δηλώνει την παροχή των τεχνών προς το ανθρώπινο γένος και τη δυνατότητα που τους δίνει να εξορύξουν από τη γη και να επεξεργαστούν τα μέταλλα όπως το σίδερο, το ασήμι, το χρυσάφι. Προφανώς συμβολίζεται η ανακάλυψη των τεχνών από τον άνθρωπο, των «πρακτικών» τεχνών και παρουσιάζεται ως μια οικειοθελής δωρεά του φιλάνθρωπου Προμηθέα. Άρα ο Προμηθέας με τις ενέργειές του αυτές τοποθετεί τον άνθρωπο δικαιωματικά στην κορυφή, παρέχοντάς του ταυτόχρονα την πρωτοκαθεδρία μεταξύ των υπολοίπων έμβιων όντων.

Ίδια είναι και η θέση του Πρωταγόρα σχετικά με το πώς φιλοτεχνεί την προσωπικότητα του Προμηθέα. Βέβαια, ο Πρωταγόρας δεν υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που να φορούν ασθένειες ή συγκεκριμένα υλικά που ανακτά ο άνθρωπος με την βοήθεια του Τιτάνα και αυτή είναι η βασική διαφορά. Ως προς τα υπόλοιπα όμως οι απόψεις τους ταυτίζονται. Και ο Πρωταγόρας τον εμφανίζει με γνήσιο αλτρουιστικό ύφος να ρισκάρει ακόμα και τη ζωή του προσφέροντας τα θεϊκά δώρα στον άνθρωπο. Εμφανίζεται ιδιαίτερα τολμηρός, αφού επιχειρεί να αποσπάσει ακόμα και από τον Δία την πολιτική τέχνη, χωρίς βέβαια επιτυχία. Κάθε του βήμα είναι προϊόν σκέψης, μελέτης και ώριμων ενεργειών «ἀπορια σχόμενος, ἐπισκεψόμενος την νομήν» κάτι που ασφαλώς δικαιολογεί απόλυτα τη σημειολογία του ονόματός του, σ’ αντίθεση με αυτό του αδελφού του.

Συγκρίνοντας, επομένως, τα δύο αποσπάσματα καταλήγουμε στο ότι ο χαρακτήρας του Προμηθέα διαγράφεται από τον Αισχύλο και τον Πρωταγόρα με τρόπο κοινό. Ο Προμηθέας εμφανίζεται φιλάνθρωπος και οι πράξεις του δεν είναι τυχαίες. Βέβαια, ο Αισχύλος και λόγω των αναγκών της σύνθεση ς ενός θεατρικού έργου γίνεται λεπτομερειακός σχετικά με παροχές του Τιτάνα τη στιγμή που ο Πρωταγόρας αρκείται στο γενικό περίγραμμα της δωρεάς από τη στιγμή μάλιστα που ο στόχος του διαφέρει, να αποδείξει δηλαδή το διδακτό της πολιτικής αρετής και όχι αυτή καθ’ αυτή η προσφορά του Προμηθέα.

 

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Γ1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

…Εγώ είμαι μεν ιδιώτης, γνωρίζω όμως ότι το βέλτιστο (καλύτερο) είναι να διδαχθεί κανείς το σωστό από την ίδια του τη φύση, κατά δεύτερο όμως καλύτερα (να διδαχθεί) από όσους γνωρίζουν πραγματικά κάτι σωστό παρά από όσους γνωρίζουν την τέχνη να εξαπατούν. Ίσως δε μιλώ με λόγια που είναι επιτηδευμένα· γιατί ούτε αυτό αναζητώ· …

Γ2.

Ο Ξενοφώντας στο απόσπασμα αυτό προβάλλει την κριτική του προς τους σοφιστές, εστιάζοντας στην επίδρασή τους στους νέους. Αρχικά, τους κατηγορεί ότι παρά τον ισχυρισμό τους πως οδηγούν τους νέους προς την αρετή ουσιαστικά πράττουν το αντίθετο («ἄγουσι δ’ ἐπί τοὐναντίον»). Επεξηγώντας τη θέση του αυτή αναφέρει πως δεν υπάρχει κανένα παράδειγμα μαθητή των σοφιστών που να έγινε ενάρετος («οὔτε γάρ ἄνδρα…ἐποίησαν»). Σύμφωνα με τον Ξενοφώντα δεν προσφέρουν συγγράμματα που μπορούν να οδηγήσουν στην αρετή («οὔτε γράμματα…γίγνεσθαι»), αλλά οι ίδιοι έχουν γράψει για ανούσια θέματα που οδηγούν στις κενές απολαύσεις («αἱ μέν ἡδοναί κεναί»), ενώ η ελπίδα των μαθητών ότι θα μάθουν κάτι χρήσιμο είναι μάταια, χάσιμο χρόνου γιατί στην ουσία η διδασκαλία τους είναι κακή εκπαίδευση («διατρίβειν δ’ἄλλως…διδάσκει κακά»). Η κατηγορία γίνεται πιο ξεκάθαρη με τη χρήση του πρώτου προσώπου («μέμφομαι…οὐδαμοῦ»). Ο Ξενοφώντας, λοιπόν, ψέγει τους σοφιστές για το ύφος τους και για την απουσία αποφθεγμάτων, διδαχών και συμβουλών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τους νέους στην αρετή. Τέλος, διαφοροποιείται από τους σοφιστές , τονίζοντας ότι θέλει να μιλήσει για την ορθή γνώση που μπορεί να οδηγήσει τους νέους στην αρετή «ὧν δέονται…εἰ καλῶς ἔχοιεν».

Γ3. α) ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ

ἄνδρα: ἄνδρας

γράμματα: γράμμα

ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

ὅντιν’ : οὕστινας

ὧν : οὗ

β) ἑωράκαμεν: ἴδωμεν

ἐποίησαν: ποιήσωσι (ν)

παρέχονται: παράσχωσι (ν)

Γ4.

α) Υπόθεση: «εἰ καλῶς ἔχοιεν»

Απόδοση: «ὀνόματα μέν γάρ οὐκ ἄν παιδεύσειε, γνῶμαι δέ…»

Ο υποθετικός λόγος δηλώνει την απλή σκέψη του λέγοντος.

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ

Υπόθεση: «ἐάν καλῶς ἔχωσιν»

Απόδοση: «ὀνόματα μέν γάρ οὐ παιδεύσει, γνῶμαι δέ… »

β) «πολλά αὐτοῖς γέγραπται»

Η σύνταξη στο χωρίο αυτό είναι παθητική. Το ποιητικό τίθεται σε δοτική (δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου) διότι εξαρτάται από συντελικό χρόνο παθητικής φωνής.

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

«πολλά αὐτοί γεγράφασι». (Με τη χρήση της ενεργητικής σύνταξης δίνεται έμφαση στο υποκείμενο που δρα).

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.