510 New Articles

Η ολοκλήρωση ενός κύκλου επανευθυγραμμίσεων

Η ολοκλήρωση ενός κύκλου επανευθυγραμμίσεων

Ελλάδα
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

2012-2019: ΚΟΜΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΙ

Η ολοκλήρωση  ενός κύκλου επανευθυγραμμίσεων 

 

Πιθανότατα οι εκλογές του 2019 θα μείνουν στην ιστορία ως το κλείσιμο ενός κύκλου του κομματικού συστήματος, ο οποίος θα πρέπει να ειδωθεί με ενιαίο τρόπο. Οι εκλογές του 2019 αποτέλεσαν ουσιαστικά και το επισφράγισμα της επιστροφής στην «κανονικότητα», η οποία διαταράχθηκε κατά τον διπλό εκλογικό σεισμό του 2012. Σημαντικότερη ένδειξη της ομαλοποίησης του κομματικού συστήματος αποτελεί αναμφίβολα ή επιστροφή των ποσοστών του δικομματισμού στα επίπεδα που αυτά είχαν σταθεροποιηθεί το 2009, δηλαδή λίγο πάνω από 70%. Ο δικομματισμός (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ) το 2009 άθροιζε 77,4%, στις εκλογές αποευθυγράμμισης του 2012 μειώθηκε δραματικά στο 35,7%, ενώ τα επόμενα χρόνια εν μέσω μιας διαδικασίας επανευθυγραμμίσεων ψηφοφόρων και ανάδειξης ενός νέου δικομματισμού (ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ) κυμάνθηκε σε επίπεδο βουλευτικών εκλογών μεταξύ 56,6% και 64,1%, φτάνοντας στις πρόσφατες κάλπες το εντυπωσιακό 71,4%.

Παράλληλα, έναν δεύτερο παράγοντα ομαλοποίησης ενός κομματικού συστήματος αποτελεί και το ύψος της εκλογικής συμμετοχής. Σε αυτό το επίπεδο, η μείωση της συμμετοχής που παρουσιάστηκε σταδιακά και με επί μέρους διακυμάνσεις (71% max – 59,3% min) από το 2009 μέχρι και τις πρώτες εκλογές του 2015, φαίνεται ότι σταθεροποιήθηκε ουσιαστικά λίγο κάτω από το 60% κατά τις τρείς εκλογικές αναμετρήσεις που διεξήχθησαν έως και σήμερα (βουλευτικές εκλογές Σεπτεμβρίου 2015, ευρωεκλογές 2015, βουλευτικές εκλογές 2019). Η μείωση της εκλογικής συμμετοχής είναι ένα ζήτημα που ταλανίζει τις δυτικές δημοκρατίες τις τελευταίες δεκαετίες και υπό αυτή την έννοια η αναχαίτιση και τελικά σταθεροποίηση της προηγούμενης πτωτικής της πορείας φαντάζει ισχυρή ένδειξη κανονικοποίησης ενός κομματικού συστήματος (βλ. πίνακας 1)

 

Πίνακας 1.

Ο τρίτος σημαντικός παράγοντας που συμβαδίζει με τις εξελίξεις στον διεθνή αλλά και ελληνικό χώρο είναι η άνοδος ακραία συντηρητικών κομμάτων,  των οποίων η σημαντική ορατότητα οφείλεται σε μια σειρά από παράγοντες που σχετίζονται μεταξύ άλλων με την προσφυγική και οικονομική κρίση αλλά και το εμφανές έλλειμμα δημοκρατίας των πολιτικών συστημάτων. Στην ελληνική περίπτωση η εκλογική επιρροή σχηματισμών της άκρας δεξιάς δεν ξεπέρασε ποτέ από την μεταπολίτευση και έπειτα το 6,5% (βλ. πίνακα 2), όταν και στον διπλό εκλογικό σεισμό του 2012, εμφανίστηκαν να αθροίζουν περίπου 22%. Η πορεία τους από εκείνο το σημείο και έπειτα (και με επιμέρους μετακινήσεις στο εσωτερικό του ακροδεξιού χώρου) παρουσίασε σταδιακή πτώση, με αποκορύφωμα τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές του 2019, όπου η εκλογική επιρροή της άκρας δεξιάς περιορίστηκε περίπου στα επίπεδα που βρίσκονταν και το 2009, δηλαδή στο 6,9%. Η σημαντικότερη ένδειξη της επιστροφής στην κανονικότητα είναι η δραματική συμπίεση της πιο ακραίας έκφρασης του ακροδεξιού κύματος που εξαπλώθηκε την τελευταία δεκαετία στην Ευρώπη, της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής, η οποία συμπίεση παρά την ανάδειξη νέων -μετριοπαθέστερων συγκριτικά- ακροδεξιών σχηματισμών (βλ. Ελληνική Λύση) σηματοδοτεί αναμφίβολα την ποιοτική υποχώρηση της πολιτικής ανωμαλίας.

Πίνακας 2.

Ενδεικτική της πορείας προς την κανονικοποίηση είναι και η εκλογική επιρροή του παραδοσιακού πολιτικού εκφραστή του χώρου που εκτείνεται από την κεντροδεξιά έως και τις παρυφές της υπερσυντηρητικής δεξιάς, της Νέας Δημοκρατίας. Η συντηρητική παράταξη κατέγραψε το 2009 ποσοστό 33,5%, το 2012 σημείωσε αρνητικό εκλογικό ρεκόρ, περιοριζόμενη στο 18,9%, ενώ για τα επόμενα 7 χρόνια και σε 4 εκλογικές διαδικασίες δεν κατάφερε να ξεπεράσει το 29,7%. Στις βουλευτικές εκλογές του 2019 κατέγραψε για πρώτη φορά μετά από σχεδόν μια δεκαετία ποσοστά άνω του 35% (βλ. πίνακας 2).

Πίνακας 3.

Παράλληλα, η τελευταία ένδειξη ότι συντελείται μια κανονικοποίηση του κομματικού συστήματος αποτελεί και η εξαφάνιση σχηματισμών «κομητών» από την πολιτική σκηνή με τον τρόπο που ακριβώς εμφανίστηκαν: Αιφνίδια. Ευκαιριακοί σχηματισμοί χωρίς κοινωνικές αναφορές που αξιοποίησαν ευκαιρίες σε μια περίοδο κρίσης του κομματικού συστήματος, όπως η Ένωση Κεντρώων.

Η επόμενη μέρα της λεγόμενης «κανονικοποίησης» αποτελεί ουσιαστικά την επιστροφή σε μια μορφή δικομματισμού, με συντριπτική συμπίεση ακραία δεξιών κομμάτων αλλά και άλλων σχηματισμών χωρίς κοινωνικές αναφορές. Ο νέος κύκλος που ανοίγεται μπροστά είναι το νέο τοπίο εντός του οποίου θα διεξαχθεί τα επόμενα χρόνια ο κομματικός ανταγωνισμός. Σε αυτό το νέο σκηνικό μοιάζουν όλοι να εκκινούν κερδισμένοι, ακριβώς γιατί ο καθένας δείχνει να λαμβάνει σαφώς οριοθετημένο πολιτικό χώρο έναντι του άλλου. Η Νέα Δημοκρατία θα αποτελέσει τον μεγάλο και ευρύ πόλο έλξης του συντηρητικού χώρου, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ τον αντίστοιχο και εξίσου ευρύ πόλο του προοδευτικού χώρου έπειτα από τις συνεχείς αποστοιχίσεις και επαναστοιχίσεις ψηφοφόρων που σημειώθηκαν ένα προηγούμενο διάστημα εντός του χώρου (βλ. πίνακα 4). Στην πραγματικότητα, το νέο τοπίο αν και κανονικοποιημένο από την οπτική των ευθυγραμμίσεων, μοιάζει ποιοτικά διαφορετικό από το προηγούμενο, καθώς το κέντρο βάρους του προοδευτικού πόλου εντοπίζεται αριστερότερα συγκριτικά με τον προηγούμενο υπό την κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ, ενώ από την άλλη μεριά ο συντηρητικός πόλος δείχνει «απλωμένος» από το φιλελεύθερο κέντρο έως και την ακραία δεξιά.

Το Κίνημα Αλλαγής δείχνει ότι θα αποτελέσει τον διακριτό πόλο των μετριοπαθέστερων ψηφοφόρων, ενώ το Κομμουνιστικό Κόμμα τον πόλο εκείνο που θα συσπειρώνει το παραδοσιακά ορατό κομμουνιστογενές ρεύμα της ριζοσπαστικής αριστεράς.

 

Πίνακας 4.

Καταληκτικά, μένει να φανεί αν τα δύο μικρότερα κόμματα που κατόρθωσαν οριακά να εισέλθουν στο ελληνικό κοινοβούλιο (Ελληνική Λύση και ΜΕΡΑ25) θα καταφέρουν να δημιουργήσουν νέους χώρους σε αυτό το μάλλον μακροπρόθεσμα (για τους χρόνους των κομματικών συστημάτων) κανονικοποιημένο νέο τοπίο. Το πρώτο θα διεκδικήσει ουσιαστικά την αυτοτελή ορατότητα της ακροδεξιάς εντός του πεδίου μέσα στο οποίο διεξάγεται ο κομματικός ανταγωνισμός, ενώ το δεύτερο σε μια μάλλον πιο δύσκολη αποστολή θα επιχειρήσει να βρει ζωτικό χώρο μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και του ΚΚΕ. Ωστόσο, οι εξελίξεις του επόμενου διαστήματος θα φανερώσουν αν όντως υπάρχουν ακόμα ευκαιρίες για παγίωση τέτοιων σχηματισμών στην νέα εποχή που ανοίγεται μπροστά ή αν η εκλογική τους επιτυχία είναι απλώς ό,τι απέμεινε από έναν 10ετή σχεδόν κύκλο ρευστότητας που μόλις ολοκληρώθηκε.

 

Άγγελος Σεριάτος, MSc Political Communication, University of Amsterdam

Πηγή: http://epohi.gr

Join Radio

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.