680 New Articles

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΥΡΓΟΥ - Πολιτισμική κιβωτός πολλαπλών αφηγήσεων

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΥΡΓΟΥ - Πολιτισμική κιβωτός πολλαπλών αφηγήσεων

Πολιτισμος
Typography
  • Smaller Small Medium Big Bigger
  • Default Helvetica Segoe Georgia Times

της Πουλχερίας Γεωργιοπούλου

Κάνοντας κάποιος μια απλή αναζήτηση για πληροφορίες σχετικά με το Αρχαιολογικό Μουσείο που λειτουργεί στην πρωτεύουσα των Ηλείων συναντά μια λιτή, σύντομη και περιεκτική περιγραφή:

«Στεγάζεται σε  κτίριο νεοκλασικού ρυθμού, πιθανότατα έργο του αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ, το οποίο λειτούργησε ως Δημοτική Αγορά της πόλης του Πύργου από τον 19ο ως τις αρχές του 20ου αιώνα.

 Η έκθεση περιλαμβάνει 1.120 αντικείμενα από όλο το νομό που αφηγούνται την ιστορία της Ηλείας από τα προϊστορικά έως και τα μεταβυζαντινά χρόνια.

Στην δεξιά πτέρυγα του μουσείου εκτίθενται τα ευρήματα των προϊστορικών και τμήμα των ιστορικών χρόνων, ενώ, στην αριστερή πτέρυγα και στην κεντρική αίθουσα, παρουσιάζεται το υπόλοιπο τμήμα των ιστορικών χρόνων και αξιόλογα αντικείμενα της βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής». 

Εάν δεν την προσπεράσει αδιάφορα και συνεχίσει την ανάγνωση μάλλον πρόκειται για κάποιον λάτρη της ιστορίας, της μυθολογίας,  της αρχαιολογίας, της αρχιτεκτονικής,  και  γενικότερα της φιλοσοφίας που διέπει τη  μουσειολογική  μεταδοτικότητα των πραγμάτων που βλέπει το κοινό, την ουσία ενός μουσείου.

Η περιγραφή συνεχίζει ως εξής:

«‘Εχοντας ως σημείο αναφοράς τον άνθρωπο και την δράση του κατά το παρελθόν, η έκθεση επιχειρεί να συνδυάσει το αντικειμενο-κεντρικό με το θεματικο-αφηγηματικό ερμηνευτικό μοντέλο.

Συγκεκριμένα, το υλικό κάθε χρονικής περιόδου (προϊστορικά, ιστορικά, βυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια) συσχετίζεται με τις εξής θεματικές ενότητες: Οικισμοί, θρησκεία, άνθρωποι/ ιδέες/ αντικείμενα, επιτρέποντας στον επισκέπτη να διαμορφώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τους κατοίκους της Ηλείας και την καθημερινότητά τους, διαχρονικά».

Πληροφορίες εκπληκτικές δηλαδή, για ένα μουσείο-κόσμημα που δεν κατασκευάστηκε εξ΄αρχής για αυτή τη χρήση, τις χρονικές εσχατιές που αγγίζει η εγκατάσταση πληθυσμών στον ηλειακό χώρο, μια επαρχιακή πόλη που χρειάζεται έναν διεθνούς κύρους αρχιτέκτονα να της δώσει το ιδεολογικό-αισθητικό προφίλ της.

Η αυτάρκεια  και η ευημερία της πλούσιας ηλειακής χώρας μαρτυρείται σε ολόκληρο το ιστορικό της εύρος, καταγράφεται στους μύθους της, εξιστορείται σε πηγές και πιστοποιείται από το πλήθος των αρχαιολογικών ευρημάτων που βρίσκονται στα μουσεία του  τόπου.

Το αρχαιολογικό μουσείο του Πύργου, συγκεκριμένα , βασίζεται σε ένα μουσειολογικό πρόγραμμα που παρουσιάζει την πολυμορφία του αρχαιολογικού παρελθόντος της Ηλείας, μέσω ενός «σεναρίου» με συνεχή ροή και αφηγηματικό χαρακτήρα, που συμπίπτει με την πορεία του επισκέπτη.

Πρόκειται για τη   σύγχρονη μουσειολογική επιστήμη  η οποία αντιδρά στην "παρατακτικότητα" της παλαιάς αντίληψης.

 Προσπαθεί να δημιουργήσει νοήματα και να ασχοληθεί με τις ιδέες πίσω από τα αντικείμενα. Την ενδιαφέρει και το ίδιο το αντικείμενο αλλά περισσότερο την ενδιαφέρει το πλαίσιο το οποίο θέτει το αντικείμενο. 

 Στο αρχαιολογικό μουσείο του Πύργου έχει φτιαχτεί μια υπέροχη μουσειολογική ιστορία   με λογική και συναίσθημα, ένα σενάριο που παράσχει αφορμές για οπτική επικοινωνία μέσω και διαμέσου του ιστορικού χρόνου.

Ωθείται ο επισκέπτης να πλάσει  τις δικές του μικρές ιστορίες όπως: ποιά να ήταν τάχα η Μυκηναία δέσποινα που τρυφερά γυναικεία χέρια φρόντισαν να είναι όμορφη στην τελευτή της στολίζοντάς την με ένα υπέροχο γυάλινο μπλε  διάδημα.

Η σώφρων θρησκευτική σκέψη των Ηλείων των ιστορικών χρόνων  φρόντιζε να αποδίδει τιμές με ναούς περικαλλείς τόσο στους επουράνιους θεούς της αλλά και να τηρεί πολιτική ισορροπιών με Κύριο του Κάτω Κόσμου.

 

 Οι σκυλοκέφαλες χθόνιες θεότητες,  οι Κέρβεροι με τα πόπανα στο στόμα διασχίζουν θριαμβευτικά τους αιώνες καλυμμένοι κάτω από την ευεργετική λάσπη θεών-ποταμών, ενώ κάποιοι επαρχιακοί λαϊκοί αγιογράφοι 23 αιώνες αργότερα,  που αγνοούν τις αυστηρές συστάσεις  του Νικόδημου του Αγιορείτη  θα αγιογραφήσουν τον «Άγιο Σκύλο» στο ναό των Αγίων Αναργύρων Λασιώνος, τον Άγιο Χριστόφορο δηλαδή.

Τα εκθέματα από την πολύπλευρη και δημιουργική ζωή των Ηλείων,  με τη βοήθεια πλούσιου εποπτικού και πληροφοριακού υλικού και με τη χρήση νέων τεχνολογιών (προβολές βίντεο, ψηφιακό έκθεμα κ.ά.), ανασυνθέτουν ποικίλες εκφράσεις του ανθρώπινου βίου από τα Προϊστορικά έως και τα Μεταβυζαντινά χρόνια.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης του Πύργου,  στεγάζεται σε ένα διώροφο νεοκλασικό κτίριο, στην περιοχή «Σταυροπάζαρο»  το οποίο  στις αρχές του 1890 λειτούργησε ως Δημοτική Αγορά και είναι ένα από τα πιο αξιόλογα και πρωτοποριακά έργα του Σάξονα αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ.

Όταν το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα ο Ερνέστος Τσίλλερ έρχεται στον Πύργο για να χτίσει την Αγορά είναι ήδη πολιτογραφημένος Έλληνας, αφού έχει  εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα είναι παντρεμένος με  Ελληνίδα, την πιανίστρια Σοφία Ντόντου (μαθήτρια του Λιστ και μία από τις πρώτες Ελληνίδες συνθέτριες) , έχει αποκτήσει  παιδιά και έχει μπλεχτεί  ενεργά με τον δημόσιο βίο της χώρας μας.

Από το  1872 έχει διοριστεί  καθηγητής στο Σχολείο των Τεχνών, τον πρόδρομο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Οι παραγγελίες πέφτουν βροχή η μία μετά την άλλη και  ο Τσίλλερ έχει γίνει  ένας καθιερωμένος αρχιτέκτονας, απολαμβάνοντας καθολική αναγνώριση ως ο «ποιητής της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής»

Ο γερμανός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, ερευνητής και λάτρης της αρχαιότητας ήταν  ένα από τα παιδιά ενός εργολάβου κατασκευαστή στην  πολίχνη της Radebeul στην Σαξονία . Ο μηχανικός πατέρας έπαιρνε από μικρά τα παιδιά του στην οικοδομή και το απόγευμα παρέδιδε στο σπίτι ιδιωτικά μαθήματα στον κλάδο του, καθώς ήταν αποφασισμένος οι γιοι του να μπουν στην επιχείρηση.

Ο Τσίλλερ καταφτάνει στην Αθήνα το 1861, σε ηλικία μόλις 24 ετών, ως εκπρόσωπος του Χάνσεν και ρίχνεται με τα μούτρα στη δουλειά.

Την ίδια στιγμή, με ζήλο και θέρμη οργώνει την Ελλάδα για να γνωρίσει τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς, μαγεμένος καθώς ήταν με την κλασική αρχαιότητα.

Όλα αυτά τα μετέφερε ως διακοσμητικά στοιχεία στις κατοικίες του, εξελληνίζοντας την αρχιτεκτονική κληρονομιά του και διαμορφώνοντας ένα πλουραλιστικό ύφος, ενταγμένο πάντα στο πλαίσιο του κλασικισμού. …

 

Ο Τσίλλερ ευτύχησε να χτίσει σε έναν τόπο γεμάτο από κλασικές αναμνήσεις που τόσο γοήτευαν τους Γερμανούς της περιόδου, εκμεταλλευόμενος τον αττικό ήλιο

Αντί να κοπιάρει άκριτα τους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς που δέσποζαν στην εποχή του, έβαλε σκοπό να τους μεταφράσει στα ελληνικά, χαρίζοντας στην Αθήνα αρχικά και κατόπιν σε πολλές πόλεις της Ελλάδας οικοδομικά διαμάντια που στέκουν μεγαλόπρεπα μέχρι και σήμερα

Η δημιουργική σκέψη του μεγάλου καλλιτέχνη συνδυάστηκε με την αισθητική της εποχής λάτρεψε την Ελλάδα και της χάρισε το ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό της στυλ.

Η Αγορά του Πύργου  περικλείεται από τους δρόμους Καραϊσκάκη, Κρεσταινίτου, Μεταξά και Πετραλιά και καταλαμβάνει ένα ολόκληρο τετράγωνο.

 Το κτίριο δεν έχει κύρια και δευτερεύουσα όψη, έχει τέσσερις όψεις στη ζωή της αγοράς, το ίδιο επεξεργασμένες, με την χρησιμοποίηση διαφορετικών στοιχείων, που ανοίγουν  ένα «διάλογο» με τα προυπάρχοντα καταστήματα που δείχνει την ευαισθησία του Τσίλλερ στα τοπικά στοιχεία.

Τα Ακροκέραμα που  περιτρέχουν το στηθαίο των όψεων θυμίζουν ότι προς το τέλος του 19ου αιώνα δημιουργείται στην Αθήνα αληθινή βιομηχανία που παράγει ακροκέραμα σε ποσότητα, πάνω σε σχέδια του Τσίλλερ, για να καλυφθεί η αυξημένη ζήτηση.

 Ο μικρός αδελφός του Ερνέστου ο Πάουλ είχε έρθει στην Αθήνα και είχε ιδρύσει εργοστάσιο διακοσμητικών πλακιδίων με τα οποία επενδύονταν τα μέγαρα που σχεδίαζε ο Ερνέστος.

Το 1875  αρχίζουν  οι ανασκαφές στην Αρχαία Ολυμπία  και επίσης λόγω του εμπορίου της σταφίδας από τη δεκαετία του 1880 κατασκευάζεται η σιδηροδρομική γραμμή που συνέδεσε την πόλη του Πύργου με το επίνειό της το Κατάκολο.

 Ως γνωστόν η γραμμή αυτή ήταν η δεύτερη σιδηροδρομική γραμμή που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα, αλλά η πρώτη και μοναδική που κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία και εν μέρει με δαπάνες μιας δημοτικής αρχής (δήμος Λετρίνων) και όχι του κράτους.

 

Στον Πύργο, μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη πόλη αρχίζουν να  χτίζονται σπουδαία κτίρια   που εκφράζουν τον πλούτο που υπάρχει.

Η ανερχόμενη αστική και αριστοκρατική τάξη του Πύργου ακολούθησε χωρίς αναστολές τα πρότυπα των προηγμένων δυτικοευρωπαϊκών χωρών, συνεχίζοντας την επίσημη ιδεολογία του αναγεννημένου ελληνικού έθνους, που διατυπώθηκε και εφαρμόστηκε με μεγαλύτερη συνέπεια και επιμονή στα αστικά κέντρα που αναπτύχθηκαν αμέσως μετά την απελευθέρωση.

Δεν είναι λοιπόν παράξενο που οικοδομήθηκαν τόσες αξιόλογες αστικές οικίες και ότι πολλά από τα δημόσια κτίρια κατασκευάστηκαν από φημισμένους  και ακριβοπληρωμένους αρχιτέκτονες της εποχής, όπως ο Ερνέστος Τσίλλερ, στον οποίο αποδίδονται μεταξύ άλλων κτίρια όπως το θέατρο «Απόλλων», το Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο, ο Άγιος Αθανάσιος.

Ο Τσίλλερ αποπεράτωσε και πολλά δημόσια έργα, όπως το Μουσείο της Ολυμπίας που είχε χτιστεί βάση των σχεδίων των Adler και Doerpfeld.

Η πόλη του Πύργου άρχισε να παρακμάζει σταδιακά την εποχή του μεσοπολέμου, μετά την αλλαγή των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών που προκάλεσαν την γρήγορη ανάπτυξή του.

 Το λαμπρό παρελθόν της πόλης, μας το θυμίζουν ακόμα τα αξιόλογα για την Ελλάδα του 19ου αιώνα, κτίσματα που επιβιώνουν ή ξαναζούν μέσα από ένα νέο ρόλο όπως είναι το κτίριο που στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο του.

Το τέλος του ανθρώπου που τόσο ανεξίτηλα άφησε τη σφραγίδα του στην αρχιτεκτονική της εποχής του,  αυτού του σπουδαίου ξένου που πολιτογραφήθηκε Έλληνας και μετείχε σε πάμπολλες δραστηριότητες του τόπου μας, από αρχαιολογικές ανασκαφές και διδασκαλικό έργο στο Πολυτεχνείο μέχρι και διεύθυνση δημόσιων έργων, ήρθε στην  Αθήνα, στις 12 Νοεμβρίου 1923…

 Δεν υπάρχει  εξήγηση για τους λόγους που οδήγησαν τον Ερνέστο Τσίλλερ σε οικονομική καταστροφή, όταν είχε χτίσει τη μισή Αθήνα και κτίρια δικά του υπήρχαν επίσης σε πολλά ακόμη μέρη της Ελλάδος, καθώς διατηρούσε μεγάλο γραφείο.

Σήμερα θα σκεφτόταν κανείς ότι η ιστορία  του Ερνέστου Τσίλλερ   απασχολεί μόνο τους ειδικούς επιστήμονες  των Αρχείων Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής του Μουσείου Μπενάκη, της Εθνικής Πινακοθήκης και της Δημοτικής Πινακοθήκης της Αθήνας.

Όμως η ζωή αγαπά τις ανατροπές και  γνωρίζουμε  πως ένας νέος δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στην Αθήνα και τη Δρέσδη έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τον Σάξονα που έχτισε την Αθήνα, σε σημείο που να μιλάνε για «ένα νέο ορίζοντα πληροφοριών και όχι αμιγώς αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος».

 Στο Radebeul, την πόλη των Τσίλλερ,  εστάλησαν αντίγραφα σχεδίων του Τσίλλερ από την Εθνική Πινακοθήκη και τη Δημοτική Πινακοθήκη της Αθήνας και εκδόθηκε ένας κατάλογος με τα ελληνικά έργα του. Ενώ ο αυτοβιογραφικός συναρπαστικός λόγος του Τσίλλερ εκδόθηκε πρόσφατα (Φεβρουάριος 2020) από την ιστορικό τέχνης Μαριλένα Ζ. Κασιμάτη με τίτλο ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΝΣΤ ΤΣΙΛΛΕΡ, σε μια  μοναδική, δίγλωσση -εικονογραφημένη με σπάνιο υλικό- έκδοση.

Πηγές

Αρχαιολογικό Μουσείο Πύργου

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας, Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας

Τάκης Παρασκευόπουλος

Στοιχεία Ταυτότητας Ενός Κτιρίου – Η Δημοτική Αγορά Πύργου

Περιοδικό Αλφειός 1

 

Γεώργιος Νάθενας «Ο σιδηρόδρομος στη γη της Αρχαίας Ολυμπίας», 2018 σε έκδοση της ΓΑΙΑΟΣΕ Α.Ε

Διαδίκτυο

Join Radio

Εγγραφείτε προκειμένου να λαμβάνετε δωρεάν ειδοποιήσεις όταν έχουμε νεότερες πληροφορίες.