442 New Articles

Top Stories

Έξυπνα χωριά: Βήματα προώθησης της ψηφιοποίησης από τα κράτη-μέλη

Απόψεις

Bικτωρία Αποστολοπούλου

 

«Τα έξυπνα χωριά είναι η προσπάθεια του συνδυασμού διαφορετικών πολιτικών για να βρεθούν καλύτεροι και πιο έξυπνοι τρόποι για την προώθηση της αγροτικής ανάπτυξης», δηλώνει στο πιο πρόσφατο τεύχος του Ευρωπαϊκού Αγροτικού Δικτύου για την αγροτική ανάπτυξη (ENRD), ο επίτροπος Γεωργίας, Φιλ Χόγκαν, έχοντας ως σημείο αναφοράς για αυτές τις πολιτικές την τεχνολογική ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

Το Ευρωπαϊκό Αγροτικό Δίκτυο παρουσιάζει τους τρόπους με τους οποίους οι ψηφιακές στρατηγικές που αναπτύσσονται ανά την Ευρώπη μπορούν να ωφελήσουν τις αγροτικές περιοχές, ενώ προτείνει στα κράτη-μέλη τα βήματα για να επέλθει πιο γρήγορα η ψηφιοποίηση.

Η πρώτη στρατηγική που αναπτύσσεται είναι αυτή της προώθησης της ψηφιοποίησης μέσω της νέας ΚΑΠ. Σύμφωνα με την πρόταση κανονισμού της Επιτροπής για τα στρατηγικά σχέδια της ΚΑΠ, θα παρέχεται μέσω αυτής η προώθηση της ανταλλαγής γνώσεων, η καινοτομία και η ψηφιοποίηση των αγροτικών περιοχών.

Βήματα ψηφιοποίησης

 

Το Ευρωπαϊκό Αγροτικό Δίκτυο προτείνει συγκεκριμένα βήματα μέσω των οποίων μπορούν να προωθήσουν πιο εύκολα τις νέες τεχνολογίες.

Συγκεκριμένα, προτείνει τα εξής τέσσερα βήματα:

1. Χαρτογραφήστε το υπάρχον τοπίο πολιτικής υποστήριξης για την ψηφιοποίηση της γεωργίας και των αγροτικών περιοχών στη χώρα.

2. Προσδιορίστε τις ευκαιρίες και τις ανάγκες για τη χρήση της ψηφιοποίησης, για να επιτύχετε όσο το δυνατόν περισσότερους από τους στόχους της ΚΑΠ.

3. Καθορίστε τις προτεραιότητες για τις κύριες παρεμβάσεις που διατίθενται στο στρατηγικό σχέδιο της ΚΑΠ, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι ανάγκες που εντοπίζονται. Για παράδειγμα:

✱ Επενδύσεις σε υποδομές μικρής κλίμακας και τοπικές υπηρεσίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως οι συνδέσεις διαδικτύου.

✱ Ανταλλαγή γνώσεων και πληροφοριών μέσω της συμβουλευτικής για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος.

✱ Συνεργασία για τη συγκέντρωση των ενδιαφερομένων μερών, τη δημιουργία ομάδων και ψηφιακών κόμβων για την προώθηση των ψηφιακών τεχνολογιών.

4. Ορίστε τους στόχους. Κατανείμετε τον απαιτούμενο προϋπολογισμό, σχεδιάστε και εφαρμόστε τις απαραίτητες παρεμβάσεις.

Αντιμετωπίζοντας το ψηφιακό χάσμα στις αγροτικές περιοχές

Για να διασφαλιστεί ότι οι ψηφιακές στρατηγικές θα ωφελήσουν τις αγροτικές περιοχές και θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για τα έξυπνα χωριά, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν και τα τρία στοιχεία του ψηφιακού χάσματος, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ειδικές ανάγκες κάθε αγροτικής περιοχής και το υπάρχον τοπίο υποστήριξης πολιτικής.

Τα τρία αυτά στοιχεία είναι:

  1. Ευρυζωνική υποδομή
  2. Προώθηση της αφομοίωσης ψηφιακών υπηρεσιών
  3. Ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων των ανθρώπων της υπαίθρου

Αυτά τα τρία στοιχεία ενισχύονται το ένα από το άλλο, οπότε αν δεν αντιμετωπιστούν από κοινού, θα οδηγήσουν σε χαμηλό επίπεδο συνειδητοποίησης, ζήτησης και υιοθέτησης των ψηφιακών τεχνολογιών, γεγονός που με τη σειρά του ζημιώνει την επιχειρηματική υπόθεση για περαιτέρω επενδύσεις.

Για να πραγματοποιηθούν τα παραπάνω, το Ευρωπαϊκό Αγροτικό Δίκτυο τονίζει ότι θα πρέπει να υπάρχει συντονισμένη διακυβέρνηση τόσο σε εθνικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο και να υπάρξει στόχευση σε επενδύσεις ευρυζωνικών υποδομών, αλλά και ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων.

Πηγή: https://www.ypaithros.gr

 

Ο Μαρξ στην εποχή του Τραμπ, μια συνέντευξη με τον Ντέιβιντ Χάρβεϊ

Απόψεις

Τη συνέντευξη πήρε ο Davis Richardson

Τι μπορεί να μας διδάξει το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ για τον σύγχρονο καπιταλισμό;

Ένα από τα ζητήματα στα οποία έδωσε έμφαση ο Μαρξ ήταν η ιδέα των εσωτερικών αντιφάσεων του κεφαλαίου και της αέναης αστάθειάς του. Οι συμβατικοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι τείνει προς την ισορροπία, αλλά μερικές φορές, για κάποιο λόγο, πηγαίνει στραβά, ενώ ο Μαρξ πιστεύει ότι ποτέ δεν ισορροπεί, είναι διαρκώς σε αναταραχή και προκαλεί δυσκολίες. Είναι καλή ιδέα να διαβάσει κανείς Μαρξ, ώστε να αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις που οδηγούν σε αυτές τις κρίσεις.

Υπάρχουν συμπτώματα που να δείχνουν τι θα αφορά η επόμενη κρίση στο πλαίσιο του σημερινού συστήματος παγκόσμιων δικτύων και παραγώγων, όταν το κεφάλαιο έχει γίνει τόσο πολυσύνθετο;

Ένα από τα πράγματα που μου αρέσουν στον Μαρξ, σε αντίθεση με τον τρόπο με τον οποίο μερικές φορές τον παρουσιάζουν, είναι ότι αντιλαμβάνεται πολύ καλά την απίστευτη ελαστικότητα του καπιταλιστικού συστήματος, ότι μπορεί να λύσει ένα πρόβλημα εδώ δημιουργώντας ένα πρόβλημα εκεί, σε μια διαρκή κίνηση. Είναι δύσκολο να γίνουν γενικές προβλέψεις, βρήκα πολύ ενδιαφέρον όμως το ότι πριν από μερικές εβδομάδες οι Financial Times είχαν πέντε διαφορετικά άρθρα, σε διαφορετικές σελίδες της εφημερίδας, και όλα έλεγαν το ίδιο πράγμα, ότι το παγκόσμιο χρέος έχει φύγει εκτός ελέγχου. Τους ανησυχούσε ιδιαιτέρως το Κινεζικό χρέος. Θα συμφωνούσα, αλλά έχουν δίκιο, έχουν άδικο, ποιος το ξέρει;

Το Part of Madness ασχολείται με το πώς το χρέος πήγε από τα εκατομμύρια στα δισεκατομμύρια και στα τρισεκατομμύρια, μια μέρα θα πάει στα τετράκις εκατομμύρια. Έχει κανένα νόημα το χρέος όταν γίνονται τόσο μεγάλοι οι αριθμοί;

Είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς τόσο μεγάλους αριθμούς. Ένα από τα επιχειρήματα που αναπτύσσει ο Μαρξ είναι ότι η μόνη μορφή κεφαλαίου που μπορεί να αυξηθεί χωρίς όριο είναι τα χρήματα, και τα αυξάνουμε με την ποσοτική χαλάρωση και τη δημιουργία χρήματος από τις τράπεζες. Υπάρχει η απαίτηση σε κάποιο σημείο να πληρώσουμε κάπως αυτό το χρέος, κι αυτή η απαίτηση δεσμεύει το μέλλον μας. Νομίζω ότι καλό παράδειγμα, πώς διαφορετικά κομμάτια της κοινωνίας βλέπουν το μέλλον τους να δεσμεύεται με διάφορους τρόπους, είναι οι φοιτητές. Αν χρωστάς λόγω διδάκτρων 100.000, ακόμα κι αν πάρεις πτυχίο, πώς θα τα πληρώσεις; Καλά θα ήταν να μπορούσαμε να πούμε, «ίσως το χρέος να εξαφανιστεί» όμως δεν εξαφανίζεται.

Επηρεάζουν την καπιταλιστική ταξική πάλη αυτές οι γρήγορες κοινωνικές αλλαγές που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στην κοινωνία, ή δε βλέπουμε πια τις ευρύτερες διεργασίες στην εργασία;

Νομίζω ότι υπάρχει μια έμμεση σχέση. Όλο και περισσότερο βλέπουμε εργασιακές διεργασίες που πολύ δύσκολα μπορούμε να θεωρήσουμε ότι έχουν κάποιο νόημα. Έχω γνωρίσει μεταλλεργάτες οι οποίοι ένιωθαν ότι ήταν αντικείμενα εκμετάλλευσης, ότι είχαν προβλήματα, ήταν περήφανοι όμως γι’ αυτό που έκαναν, κι είχαν κάποιου είδους ταυτότητα. Τώρα οι άνθρωποι ζουν ζωές που δεν τους γεμίζουν. Έχουμε όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι, ένα από τα πράγματα που έχουν συμβεί, είναι η αποστασιοποίηση από την εργασιακή διαδικασία και από τα προβλήματα της καθημερινότητας, αποστασιοποίηση από την πολιτική. Οι αποστασιοποιημένοι πληθυσμοί συμπεριφέρονται μάλλον ανησυχητικά. Δεν στρέφονται κατ’ ανάγκη προς τα δεξιά ή τα αριστερά, μπορεί να αρχίσουν να κατηγορούν άλλα πράγματα, άλλους ανθρώπους για τη δυσαρέσκειά τους. Νομίζω λοιπόν ότι η γενική κατάσταση αυτή τη στιγμή χαρακτηρίζεται από τη διάχυτη αποστασιοποίηση. Νομίζω ότι αυτό συνδυάζεται με την αστάθεια, σε πολλές άλλες πλευρές της κοινωνικής ζωής.

Πώς οι ταξικοί αγώνες δημιούργησαν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύθηκαν λαϊκιστικές και αυταρχικές μορφές της μπουρζουαζίας, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ;

Δεν έχω μια απλή εξήγηση γι’ αυτό, εκτός από το ότι υπάρχει ένας ιδεολογικός αυτοματισμός όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά. Τίθεται το ερώτημα «Ποιος φταίει;». Υπάρχει η βούληση για δαιμονοποίηση κι έτσι είναι πολύ εύκολο να κατηγορηθούν οι μετανάστες, ο εξωτερικός ανταγωνισμός, με άλλα λόγια κατηγορείται οτιδήποτε εκτός από τα προβλήματα του κεφαλαίου, επειδή γι’ αυτά επιτρέπεται κανείς να μιλάει.

Γιατί;

Νομίζω ότι υπάρχει μακρά ιστορία προστασίας των συμφερόντων τους εκ μέρους της τάξης των καπιταλιστών που ελέγχουν σε μεγάλο βαθμό τα ΜΜΕ και ασκούν πολλή επιρροή πάνω στον προβληματισμό που αναπτύσσεται στην κοινωνία. Δεν καταλαβαίνω γιατί ο κόσμος θυμώνει όταν διαβάζεις Καρλ Μαρξ. Υπάρχει μια βαθιά εχθρότητα απέναντι στον Μαρξ, και τα αντίστοιχα κείμενα που γράφονται εναντίον του είναι γεμάτα παλαβά και εξωφρενικά πράγματα.

Γράφετε ότι τα παραδοσιακά αριστερά κινήματα δεν αναγνωρίζουν πάντα τη σημασία των στρατηγικών συμμαχιών μέσα στο πλαίσιο του σχηματισμού κεφαλαίου. Σε ποιες συμμαχίες αναφερόσασταν;

Είμαστε συχνά αντικαπιταλιστές. Παράδειγμα, οι αγώνες κατά της αισχροκέρδειας στον κλάδο του φαρμάκου. Πρόκειται για έναν αγώνα που δεν είναι ο κλασσικός που στηρίζεται στην εργασία, στη βιομηχανική εργασία, στον οποίο εστιάζει συνήθως η Αριστερά. Νομίζω ότι το να συνδυαστούν αυτά τα δύο είδη είναι πια σημαντικό. Υπήρχε πάντα μια τάση στην αριστερά να υποτιμά τους κοινωνικούς αγώνες στις αστικές περιοχές, κατά της «αναβάθμισης» των γειτονιών, κατά των εξώσεων, λέγοντας ότι «είναι δευτερεύοντες αγώνες». Νομίζω ότι θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ισότιμα με τους αγώνες στους χώρους εργασίας.

Αν βλέπει κανείς τα κινήματα από αυτή την οπτική γωνία, τα απομονώνει από την πραγματική αιτία που τα δημιουργεί.

Βρίσκω πολύ ενδιαφέροντα τον τρόπο με τον οποίο ο Μαρξ θεωρεί ότι η αξία δημιουργείται στην παραγωγή και δημιουργεί κερδοσκοπία στην αγορά. Μεγάλο μέρος της δημιουργίας της αξίας βέβαια, γίνεται στο στάδιο του μάρκετινγκ αντί για το στάδιο της παραγωγής. Αν αυτή η διαδικασία είναι σημαντική, και νομίζω ότι έχει γίνει ακόμα πιο σημαντική στις μέρες μας, τότε θα πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας στο μάρκετινγκ, ως έναν από τους σημαντικότερους τομείς του αντικαπιταλιστικού αγώνα.

Μπορείτε να επεκταθείτε;

Όταν ένας διαχειριστής επενδυτικού κεφαλαίου παίρνει τον έλεγχο μιας φαρμακευτικής εταιρείας κι αλλάζει την τιμή ενός χαπιού από τα 7 ευρώ στα 750, είναι μεγάλη η εκμετάλλευση εκ μέρους αυτού του ατόμου. Όταν ο Τζορτζ Σόρος στοιχημάτισε εναντίον της αξίας της βρετανικής λίρας το 1992, μέσα σε εφτά μέρες κέρδισε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Αυτό που συμβαίνει θα το χαρακτήριζα ληστεία, είναι όμως νόμιμο τώρα. Το σύστημα είναι έτσι δομημένο σήμερα, ώστε διάφοροι να μπορούν να αποσπούν τεράστια ποσά από το σύστημα, χωρίς να κάνουν κάτι παραγωγικό.

Ένας σημαντικός αριθμός αξιωματούχων του Τραμπ συνδέονται με την GoldmanSachs, περισσότεροι από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση. Τι λέει αυτό για την κατάσταση του σύγχρονου καπιταλισμού, όπου άνθρωποι αναλαμβάνουν να λύσουν τα προβλήματα που δημιούργησαν οι ίδιοι;

Νομίζω ότι η GoldmanSachs κατέχει τη θέση του υπουργού Οικονομικών από την εποχή Κλίντον, μόνο για μια σύντομη περίοδο είχε χάσει η GoldmanSachs αυτή τη θέση. Ένα από τα πράγματα που με ενδιαφέρει να εξετάσω, είναι ο τρόπος με τον οποίο το κράτος και η χρηματοπιστωτική ισχύς ενώνονται για να δημιουργήσουν έναν δεσμό κράτους-χρηματοπιστωτικού συστήματος, ο οποίος είναι εξαιρετικά ισχυρός και έχει λόγο για ό, τι συμβαίνει και δεν συμβαίνει. Πιστεύω δε ότι ο δεσμός κράτους-χρηματοπιστωτικού τομέα κρατιέται εν μέρει από την Goldman-Sachs και τους τραπεζίτες που ελέγχουν το υπουργείο Οικονομικών, αλλά σε συνεργασία με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα. Όταν βάζεις λοιπόν μαζί Ομοσπονδιακή Τράπεζα και υπουργείο Οικονομικών, καταλαβαίνεις που πηγαίνουν τα πράγματα.

Ακτιβιστές αγωνίζονται εναντίον των σχεδίων του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να χαλαρώσει το ρυθμιστικό πλαίσιο της Γουολ Στριτ και να καταργήσει την πράξη νομοθετικού περιεχομένου Ντοντ-Φρανκ [που την περιόρισε κάπως μετά το κραχ του 2008].

Αυτό το πλέγμα που περιγράφεις υπάρχει στην Αμερικανική κοινωνία από τότε που το κεντρικό τραπεζικό σύστημα αντιμετωπίστηκε με εχθρότητα, πρώτα από τον κύκλο του Τζέφερσον και μετά από τον κύκλο του Τζάκσον. Τώρα θεωρείται παράδοση.

Οι ΗΠΑ το επισημοποίησαν μάλλον αργά. Η Τράπεζα της Αγγλίας δημιουργήθηκε το 1694, κι έτσι τα κρατικά χρηματοοικονομικά είναι καλά εδραιωμένα στη Βρετανική πολιτική. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα στις ΗΠΑ ήταν πάντα ασταθές, ώσπου δημιουργήθηκε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα, ακρίβώς επειδή ο ιδιωτικός τραπεζικός τομέας δεν μπορούσε να διαχειριστεί μόνος του τα πράγματα.

Ο Τζεφ Μπέζος ανακηρύχθηκε πιο πλούσιος άνθρωπος στον κόσμο. Έχουμε δει βιομηχάνους να κυριαρχούν στη μπουρζουαζία, με την έννοια ότι οι πιο πλούσιοι άνθρωποι έχουν νέα χρήματα που προήλθαν από νέες μεθόδους διανομής;

Αν έχεις πρόσβαση στον δανεισμό, μπορείς να ξεκινήσεις να κάνεις οτιδήποτε, κι αυτό που σχολιάζει ο Μαρξ σε σχέση με αυτό είναι ότι η μπουρζουαζία δεν είναι ποτέ σταθερή στον καπιταλισμό, ανανεώνεται αέναα. Και νομίζω ότι έχουμε δει μια ανανέωση σε σχέση με το ποια είναι η μπουρζουαζία, ποιοι είναι οι πιο πλούσιοι άνθρωποι, και ποιες οι ποιο ισχυρές εταιρείες. Το 1978 ήταν οι General Motors και U.S. Steel. Τώρα είναι οι Wal-Mart, Google και Facebook, που καταδεικνύουν μια εντελώς άλλη διάταξη. Δεν τις βρίσκω ευφυείς και δημιουργικές. Νομίζω ότι είναι περισσότερο ένα τελωνείο. Κάθονται και επωφελούνται από τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε. Η Google συλλέγει όλες τις πληροφορίες για εμάς κα για ό,τι κάνουμε, και τα πουλάει στον οποιονδήποτε. Είναι μια πολύ περίεργη κατάσταση, όπου εμείς κάνουμε τη δουλειά και αυτοί αποσπούν την αξία και τη χρησιμοποιούν για να γίνουν από τις πιο πλούσιες και ισχυρές εταιρείες του κόσμου.

Η απάντηση στην τρέλα της οικονομικής λογικής βρίσκεται μέσα ή έξω από το καπιταλιστικό πλαίσιο;

Νομίζω ότι η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε θα πρέπει να αλλάξει από τα μέσα. Δεν υπάρχει τρόπος να κινηθούμε εκτός καπιταλισμού, θα πρέπει όμως να βρούμε τρόπους από τα μέσα, πράγμα που καθιστά πολύ σημαντική την ανάλυση του Μαρξ για τις αντιφάσεις. Αυτές οι αντιφάσεις είναι οι μοχλοί που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να αλλάξουμε τα πράγματα από τα μέσα. Δεν πιστεύω ότι μια επανάσταση ή κάτι τέτοιο ας πούμε, θα μας σώσει από τα προβλήματα του καπιταλισμού. Θα πρέπει να δουλέψουμε για να αλλάξουμε τα πράγματα στο εσωτερικό του.

Θα μπορούσε να αρχίσει αυτό αλλάζοντας καταναλωτικές συνήθειες;

Το να αλλάξουν οι καταναλωτικές προσδοκίες είναι το σημαντικό κομμάτι. Το να κάνουμε τους ανθρώπους να καταλάβουν ότι τα προβλήματα γύρω μας δεν οφείλονται στον ανταγωνισμό αλλά στην ασυναρτησία του τρόπου με τον οποίο δουλεύει ο καπιταλισμός. Μπορούμε να βοηθήσουμε τον κόσμο να εστιάσει σ’ αυτό αντί να αναζητά τις αιτίες σε άλλα θέματα- υπάρχουν πολλοί τομείς στους οποίους θα πρέπει να δουλέψουμε. Δεν υπάρχει μια θεωρία που να λέει «Κάντε αυτό κι όλα θα αλλάξουν». Πιστεύω ότι θα πρέπει να εξετάσουμε πλήθος αλλαγών σε πολλές πλευρές της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, για να προσεγγίσουμε τον κόσμο. Μια από τις συνέπειες της προεδρίας Τραμπ είναι ότι πολλοί άνθρωποι στον κόσμο ψάχνονται. Λένε, «Δεν θέλουμε να είμαστε έτσι, τι να αλλάξουμε λοιπόν και πώς να το αλλάξουμε;» Είναι ένα άνοιγμα για πολλούς ανθρώπους, μια ευκαιρία να σκεφτούν πραγματικά προβλήματα.

Μετάφραση – Επιμέλεια: Βάλια Δημοπούλου – Κώστας Ψιούρης

Πηγή: Observer

Αναδημοσίευση από το https://commonality.gr

Αφηρημένες Έννοιες και Υπερεξουσίες αυτών στη Μεταμοντέρνα Κοινωνία.

Bill and the Kidd

 

Το εν λόγω θέμα θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο της Φιλοσοφία της Τεχνολογίας και Κοινωνία, αφού πραγματεύονται έννοιες που αφορούν την ευημερία και πρόοδο της κοινωνίας, προκαλώντας σύνθετα διλήμματα που απαιτούν πολλαπλές ερμηνείες και προσεγγίσεις. Ειδικότερα θα αναπτυχθούν οι επιπτώσεις της εφαρμογής νέων τεχνολογιών, εννοιών και επιστημονικών πεδίων στον άνθρωπο και στην κοινωνική συμπεριφορά του.

Ο καταιγιστικός ρυθμός πληροφόρησης στη μεταμοντέρνα κοινωνία και η έλλειψη ικανού ρυθμιστικού-κανονιστικού πλαισίου, δημιουργεί καταστάσεις οι οποίες δεν είχαν εμφανισθεί ποτέ ξανά στο παρελθόν. Ο Παγκόσμιος Ιστός (World Wide Web), ο οποίος αποτελεί υποσύνολο του Διαδικτύου, εγκαινιάσθηκε το Μάρτιο του 1989. Σήμερα επιτρέπει την διασύνδεση υπολογιστών μέσω ψηφιακών συστημάτων πληροφόρησης σε δημόσιες ή ιδιωτικές ηλεκτρονικές σελίδες, ηλεκτρονικά ταχυδρομεία, ή ιστολόγια για ανάρτηση, διαμοιρασμό ή διασπορά πληροφοριών χωρίς να υφίσταται απόλυτος έλεγχος από κάποιον φορέα, εφόσον θεωρητικά δεν υπάρχει μοναδικός κάτοχος του Διαδικτύου στο οποίο υπάγεται.[i]

Συνεπώς, η εφαρμογή σε ολοένα και περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες νέων τεχνολογιών σε ένα παγκοσμιοποιημένα δικτυωμένο περιβάλλον, όπου περιορίζεται ακόμη και η εθνική κυριαρχία των Κρατών, διαμορφώνει ένα νέο πολιτισμικό σχήμα κι έναν άνθρωπο ο οποίος οφείλει να συμβιβασθεί στην αρχή της απροσδιοριστίας των πεποιθήσεων και των πίστεών του, ενώ ο οποιοσδήποτε  δυνητικά αποτελεί αποδέκτη κυβερνοεπιθέσεων. Η εμφάνιση νέων εννοιών κατά βάσιν αφηρημένων με πολλαπλές εξουσίες και αμφισβητήσιμο ρόλο στην κοινωνική πρόοδο και ευημερία, προκαλούν ποικίλες ερμηνείες και αντιδράσεις. Μερικές από αυτές τις μορφές αποτελούν τα ΜΚΔ (Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης ή social media όπως Facebook, Viber, Messenger κ.α.) αλλά και οι επονομαζόμενες Αγορές,(διεθνείς οικονομικές για οργανισμούς και λοιπές συλλογικές οντότητες ή ατομικές μέσω υπηρεσιών marketing για προώθηση καταναλωτικών αγαθών) οι οποίες θα αναλυθούν στην παρούσα εργασία. Αυτές οι δύο γενικές έννοιες με τις υπερεξουσίες που έχουν προσλάβει, αποτελούν ανθρώπινες δημιουργίες και απευθύνονται ή επηρεάζουν το σύνολο των ανθρωπίνων τεχνέργων και συμπεριφορών της μεταμοντέρνας αστικής κατά βάσιν κοινωνίας.[ii]

 

Σκοπός  του παρόντος κειμένου είναι κυρίως η Στόχευση στα προβλήματα της Χρήσης Ψηφιακών Μέσων και των Διαδραστικών Εικονικών Διεπαφών

1) Θα γίνει προσπάθεια αναδείξεως των προβλημάτων που πηγάζουν από την αυξημένη ανταγωνιστικότητα σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας, λόγω της διεύρυνσης των τεχνοεπιστημών σε σύνθετα δίκτυα παραγωγής γνώσης και πώς αυτή η κατάσταση επηρεάζει την ανθρώπινη συμπεριφορά.

2)Ανάδειξη των προβλημάτων που πηγάζουν από την σχεδόν εμμονική εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενίοτε με αλόγιστη ανάρτηση ή χρήση υλικού (λχ. selfies, ή videos για το σκοπό αυτό έχουν δημιουργηθεί και ειδικές πλατφόρμες όπως instagram κ.α.), αλλά και την υποτιθέμενη συμμετοχικότητα συχνά σε άνευ ουσίας θέματα μέσω των δικτύων αυτών. Προβλήματα επίσης αντικοινωνικής συμπεριφοράς και αρνητικών προτύπων που πηγάζουν από την ανάπτυξη βίαιων διαδικτυακών videogames από διάφορες εταιρείες ή από παράνομες ανάρτησεις χρηστών στα ΜΚΔ.[iii]

3) Θα γίνει εκτενής αναφορά στη προβληματική της υπερπληροφόρησης και της παραπληροφόρησης. Πιο συγκεκριμένα,

  1. Υπερπληροφόρηση και αδυναμία ελέγχου του παγκοσμίου ιστού διάχυσης δεδομένων και πληροφορών (περίπτωση Νέας Ζηλανδίας βλ. υποσημείωση 3).
  2. Παραπληροφόρηση από την αδυναμία επαλήθευσης του τεράστιου όγκου δεδομένων και πληροφοριών (περίπτωση πραξικοπήματος σε Βενεζουέλα και Τουρκία).

4) Αποπροσωποίηση του υποκειμένου ως ψυχική κατάσταση και φαινόμενο (Μάτι Αττικής βλ. υποσημείωση 4).

 

Μεθοδολογικά, θα γίνει ανάλυση και κριτική προσέγγιση των χρησιμοποιούμενων εννοιών, με ερμηνεία και τεκμηρίωση των ανθρωπίνων συμπεριφορών βάσει συνθηκών στη μεταμοντέρνα κοινωνία.

Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ ή social media εφ’ εξής), αποτελούν τη νέα πραγματικότητα στην ηλεκτρονική επικοινωνία, η οποία ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία του 20ου αιώνα και παγιώθηκε πολύ γρήγορα ως τρόπος εξ αποστάσεως επικοινωνίας, ενθαρρύνοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ των χρηστών παγκοσμίως. Διάφορες ψηφιακές πλατφόρμες συμβάλλουν στη γρήγορη ενημέρωση των χρηστών τους, μέσω ανταλλαγής πληροφοριών, ιδεών και ειδήσεων σε ένα ηλεκτρονικό περιβάλλον. Πλέον θεωρούνται απαραίτητα για προώθηση προϊόντων, αγορά εργασίας και παροχής υπηρεσιών. Μέσω αυτού του είδους επικοινωνίας, παρατηρείται αύξηση της ταχύτητας και του ρυθμού των διαπροσωπικών επαφών, αλλά και διασπορά ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, συχνά οικειοθελώς από τους χρήστες χωρίς να αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι εξ αυτών τον κίνδυνο που διατρέχουν, δεδομένου ότι λίγοι διαβάζουν τους όρους χρήσης για την προστασία της ιδιωτικότητας (privacy policy) σύμφωνα με τελευταία αμερικάνικη έρευνα σε χρήστες του Facebook (χαρακτηριστική περίπτωση αποπροσωποίησης[iv]). Η υποτιθέμενη συμμετοχικότητα που προάγεται μέσα από αυτές τις μορφές επικοινωνίας, στην πραγματικότητα δεν προσφέρει κάτι ωφέλιμο στο χρήστη, αφού συνήθως ό,τι στοιχεία και θέσεις παράγονται ή αναπαράγονται δε φθάνουν σχεδόν ποτέ στα κέντρα λήψεως αποφάσεων. Επίσης η ευκολία στην ανάρτηση ή αναζήτηση ακόμη και ιδιαίτερων προσωπικών στιγμών, προκαλεί μια ακατανόητη ικανοποίηση της φιλαρέσκειας και της ματαιοδοξίας της ανθρώπινης φύσης. Ίσως αυτό να οφείλεται εν μέρει στον ατομοκεντρισμό που προάγεται σε όλες τις εκφάνσεις των καθημερινών ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, χωρίς τελικά να εντοπίζεται με σαφήνεια εάν προάγεται το ευ ζην. Η αμεσότητα στην επικοινωνία είναι στοιχείο θετικό, αλλά η αλόγιστη χρήση καθιστά τον χρήστη ένα υποκείμενο που λειτουργεί και κινείται σε έναν κόσμο εικονικής πραγματικότητας που τον θεωρεί ασφαλή. Η διαρκής παρουσία στα ΜΚΔ, γίνεται συχνά αυτοσκοπός μόνο και μόνο για την αυτοϊκανοποίηση κάποιων ευτελών συνήθως επιθυμιών, ενδίδοντας σε ένστικτα που σε κοινή θέα θα χαλιναγωγούνταν, με ανάρτηση ή αναζήτηση ακόμη και ιδιαιτέρων προσωπικών στιγμών. Η ηθική όμως που αναδύεται μέσα από την εκάστοτε ομάδα ενός ΜΚΔ, δύναται να είναι μικρότερή ή και μεγαλύτερη από αυτή του ατόμου. Ισώς να ήταν αποδεκτή μια τέτοια συμπεριφορά από προσωπικότητες λιγότερο εξωστρεφείς στον πραγματικό κόσμο. Είναι γνωστό όμως ότι οποιαδήποτε ενέργεια μέσω ενός μέσου που μας καθιστά δυνάμει ανώνυμους, προκαλεί μια υπέρμετρη αίσθηση ασφάλειας ανύπαρκτης στην πραγματικότητα. Η δημιουργία ομάδων με κοινά χαρακτηριστικά (facebook, blogs κ.ο.κ.) γίνεται συχνά βάσει πεποιθήσεων και επιθυμιών. Ακόμα και ηλεκτρονικά έντυπα που κυκλοφορούν απευθύνονται σε συγκεκριμένες ομάδες (λ.χ. περιοδικά, εφημερίδες κ.α.) με συγκεκριμένο υπόβαθρο. Προφανώς στα ανωτέρω βρίσκει εφαρμογή η ρήση του Δημοσθένη «Α γαρ επιθυμεί ψυχήν και πιστεύειν φιλεί», δηλαδή «όσα επιθυμεί η ψυχή αυτά αρέσκεται και να πιστεύει», στοιχείο το οποίο χρησιμοποιούν συχνά οι υπηρεσίες του marketing για προσέλκυση αγοραστικού κοινού. Η ανωνυμία απελευθερώνει συχνά τις πιο ακραίες εκφάνσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς και σε συνδυασμό με την διανοητική μεταδοτικότητα των μελών εντός μιας ομάδας σε κάποιο ΜΚΔ, παραλύει την ικανότητα κρίσης ή ελέγχου των εξωτερικών προσλαμβανομένων ερεθισμάτων. Για κάποιους εκπροσώπους των Κοινωνικών Επιστημών αποτελούν ένα είδος σύγχρονου Ρωμαϊκού όχλου στην αρένα του παγκόσμιου ιστού, διότι οι άνθρωποι έχουν απωλέσει πλέον τα ιδανικά, τις αξίες ή την ταυτότητά τους και καθοδηγούνται από την ακατάληπτη ψυχολογία της μάζας. Εξού και ο εθισμός, η ανοχή και η απάθεια στη βία ή στην απώλεια ζωών που αναδεικνύεται μέσω αναπαραγωγής οπτικοακουστικού υλικού που διακινείται είτε μέσω ΜΚΔ, είτε προάγεται μέσω βίαιων διαδικτυακών ηλεκτρονικών παιγνιδιών και στην πάσης φύσεως παράνομη δραστηριότητα που εκτελείται ή διακινείται μέσω του παγκόσμιου ιστού.[v]

Τα στοιχεία που αναπτύσσονται εντός μιας ομάδας ενός ΜΚΔ, χαρακτηρίζονται από παρορμητισμό, αστάθεια, μονομέρεια, υπερβολή και το κυριότερο ροπή στην υποβολή. Το τελευταίο αποτελεί και τον βασικότερο τρόπο επιρροής σε αντιλήψεις, ιδέες και λογική της ανθρώπινης υποστάσεως. Οποιαδήποτε ενέργειά μας η οποία μεταφέρεται από ένα τεχνικό ή τεχνητό μέσο (πομπό), φθάνει στον παραλήπτη (δέκτη) χωρίς την διαπροσωπική επαφή. Συχνά η ροή πληροφοριών δεν γίνεται από γνωστές πηγές και η αναδιαβίβασή τους ενώ δίνει την αίσθηση πως ενδυναμώνει τη φωνή του υποκειμένου, εντούτοις δεν προκύπτει αποτελεσματικότητα ή συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, αφού επαναλαμβάνονται οι ίδιες βασικές αν όχι ανούσιες γενικές ιδέες.

Οι αγορές ως ζητούμενο των υπηρεσιών του marketing χρησιμοποιούν συχνά εν αγνοία των χρηστών ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα για να δημιουργήσουν τα λεγόμενα target groups (ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά) στην προώθηση των προϊόντων τους, στοιχείο το οποίο έχει διευρυνθεί μέσω των ιστοτόπων. Συχνά εφαρμόζονται πρακτικές πειθούς (λ.χ. συναισθηματικές εικόνες μέσω οπτικοακουστικού υλικού, που επηρεάζουν το θυμοειδές εις βάρος του λογιστικού μέρους, αυξάνοντας τη συναισθηματική φόρτιση του υποκειμένου) με σκοπό να διαχυθούν στοχευμένα κάποιες πληροφορίες ή να ανατραπούν κάποιες δεδομένες συνθήκες. Τότε δημιουργείται η μεγάλη σύγχυση στον άνθρωπο, όταν δεν μπορεί πλέον να διαχωρίσει την αντικειμενική πραγματικότητα από τις ανυπόστατες διαδόσεις ή τις ψευδείς πληροφορίες (βλ. Βενεζουέλα 2019). Ο εγκέφαλος ο οποίος δεν έχει συνηθίσει να φιλτράρει τις προσλαμβάνουσες πληροφορίες, συνήθως τις περνά μέσω των ληφθέντων μηνυμάτων στο υποσυνείδητο χωρίς αναστοχασμό. Ετσι το φαινόμενο της παρακινήσεως προς τον επιθυμητό στόχο λειτουργεί αβίαστα, προκαλώντας συγκεκριμένες αντιδράσεις και συμπεριφορές από το υποκείμενο, που δεν προβαίνει σε κριτική και αναλυτική σκέψη της εκάστοτε προσλαμβάνουσας.

Οι υπηρεσίες του marketing χρησιμοποιούν τα ΜΚΔ και λοιπά μέσα ψηφιακής τεχνολογίας για να προωθήσουν αγοραστικές τάσεις, διαμορφώνοντας τρόπους και είδη κατανάλωσης. Συνέπεια των ανωτέρω είναι η ανάδειξη υπερκαταναλωτικών προτύπων, ενστίκτων και συμπεριφορών, απότοκο του καταναλωτικού καπιταλισμού (λ.χ. marketing-shopping therapy ως υπερκαταναλωτισμός υλικών αγαθών) και της ηδονιστικής κουλτούρας (λ.χ. realities ως υπερκαταναλωτισμός συγκινήσεων) που εμφανώς προωθούνται στις μέρες μας. Η υπερκατανάλωση έγινε πλέον υπεραξία και αυτοσκοπός στη μεταμοντέρνα κοινωνία, επιδρώντας στη συναισθηματική νοημοσύνη (Emotional Quotient ή Emotional Intelligence) του υποκειμένου μέσω οπτικοακουστικών ερεθισμάτων.[vi]

Οι οικονομικές αγορές ως όρος, εισήλθαν στην ελληνική καθημερινότητά μετά το 2010 με την οικονομική κρίση. Τότε οι περισσότεροι διαπίστωσαν ότι υπάρχει κάτι αθέατο που κινεί τα νήματα των οικονομικών δραστηριοτήτων παγκοσμίως, το οποίο δεν υπακούει στους καθιερωμένους θεσμικούς κανόνες δικαίου των Κρατών. Η οικονομική κρίση έδωσε το έναυσμα για υπαγωγή όλων των τομέων της κοινωνικής ζωής στην οικονομία και αποτίμησή τους με οικονομικούς και ποσοτικούς όρους. Η αόριστη έννοια των αγορών, μια εξουσία αόρατη, αναδείχθηκε και κυριάρχησε την τελευταία εικοσαετία σε ολόκληρο τον πλανήτη, ως βασικός και άτεγκτος πυλώνας πολιτικού λόγου, με την πολιτική να μεταλλάσσεται σε μέσο προώθησης οικονομικών πρακτικών μέσω των τεχνοκρατών. Πρώτα θύματα της λεγόμενης κρίσης και νευρικότητας των αγορών υπήρξαν οι ευάλωτες οικονομικά χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Το δόγμα της αγοράς έχει αναχθεί πλέον σε αδιαμβισβήτητη υπεραξία, ενώ η πειθάρχηση κοινωνιών και ατόμων γίνεται πλέον βάσει των νόμων της, τις αρχές του ανταγωνισμού, του ενεργού ατομικισμού και της παραγωγικότητας για την πρόοδο και την ανάπτυξη. Η επιδίωξη του κέρδους είναι κυρίαρχη, χωρίς ουσιώδη πρόνοια για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, ενώ οι βασικές αρχές και οι κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών, φαίνεται να αποδομούνται σχετικά εύκολα, δίχως έντονη ή διαρκή κοινωνική αντίσταση. Συνεπώς, δυνητικά υπονομεύονται τόσο η συλλογικότητα όσο και η ατομικότητα, αφού η ανωτέρω μεθόδευση και τυποποίηση, οδηγεί σε στρεβλώσεις και παθογένειες. Μπορεί οι οικονομικοί δείκτες να ευημερούν ή να ευημερήσουν αλλά οι κοινωνίες σταδιακά παρακμάζουν πνευματικά και ηθικά, με κίνδυνο ολικής κατάρρευσης λόγω έλλειψης σταθερών συνεκτικών στοιχείων. Οι οίκοι αξιολόγησης διαμορφώνουν με τρόπους ποσοτικούς, πάντα όμως εξ αποστάσεως ή δια αντιπροσώπου, το επίπεδο της οικονομίας κάθε χώρας, με συνέπεια το επιστημονικό πεδίο των Κοινωνικών Επιστημών να καλύπτεται σχεδόν αποκλειστικά από εκπροσώπους των Οικονομικών Επιστημών. Οι Οικονομικές Επιστήμες, είναι περισσότερο συνδεδεμένες με την ικανοποίηση και τη χρήση υλικών αναγκών ή απαιτήσεων που οδηγούν στην ευημερία μέσα από τη μελέτη και το συσχετισμό ανθρώπου και πλούτου. Μια πραγματικότητα η οποία βιώνεται καθημερινώς στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης, είναι ότι δε γίνεται από κανένα φορέα ή μέσο αναφορά στην πνευματική ευημερία και στα παραδοσιακά πρότυπα αξιών. Η επικυριαρχία των αγορών, μέσω των οίκων αξιολόγησης έναντι των κρατικών θεσμών, αφού δεν υπόκεινται σε θεσμικούς κρατικούς κανόνες αλλά σε αυτούς των διεθνών αγορών, υπονομεύει τις θεμελιώδεις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ίσως αυτή η μεθόδευση να αποτελεί την κορύφωση της γενικευμένης (οικονομικής και πολιτισμικής) παγκοσμιοποίησης η οποία προετοιμάζεται μεθοδικά. Ο εξοβελισμός εκπροσώπων των λοιπών πεδίων των Κοινωνικών Επιστημών είναι εμφανής, καθόσον σπανίως πλέον εμφανίζονται ή λαμβάνουν θέση δημόσια εκπρόσωποί τους για θέματα κρίσης και προϊούσας αποψίλωσης κεκτημένων δικαιωμάτων δεκαετιών.[vii]

Επιπτώσεις στην Ψυχική Υγεία

Το υποκείμενο στη μεταμοντέρνα κοινωνία λειτουργεί σε υψηλούς ρυθμούς λόγω της υπερπληροφόρησης και της απαιτήσεως για διαρκή επιμόρφωση σε πολλούς εργασιακούς τομείς ως απότοκο της διεύρυνσης και εφαρμογής των τεχνοεπιστημών σε ολοένα και περισσότερα πεδία. Όσοι δεν μπορούν να ακολουθήσουν την τάση αυτή, στιγματίζονται ως μη παραγωγικοί και συνεπώς θεωρούνται ακατάλληλοι για ανταγωνιστική εργασία. Τα περισσότερο συναισθηματικά ή ηθικά άτομα δεν μπορούν συνήθως να ανταπεξέλθουν σε τέτοιο περιβάλλον λόγω ιδιοσυγκρασίας και συχνά απομονώνονται. Ακόμη και όσα άτομα δεν έχουν ευχέρεια με την τεχνολογία αντιμετωπίζουν καθημερινές δυσκολίες κι οι ίδιοι αντιμετωπίζονται ως προβληματικοί (αναλόγως της φύσεως της εργασίας και του κοινωνικού περιβάλλοντος, αφού συχνά δε λαμβάνεται υπόψη η θεωρία των σωματκών υγρών για τη σύσταση του οργανισμού με βάση τη θεωρία των χυμών του Ιπποκράτη). Η ανάπτυξη φυσικών και ψυχολογικών στρεσογόνων παραγόντων συχνά οδηγεί τους εξαρτώμενους από τα ΜΚΔ, τους εξαρτώμενους από την εργασία τους, αλλά και τους χαρακτήρες που δεν μπορούν να συμβαδίσουν με την τρέχουσα τεχνολογία, σε μελαγχολία ή κάποια μορφή κατάθλιψης κατά τη διάρκεια του βίου τους.[viii]

Φιλοσοφική διάσταση του θέματος και λοιποί προβληματισμοί

Διαπιστώνεται έλλειψη ηθικής ή επαρκούς νομικού πλαισίου σε συγκεκριμένα, συνήθως νεοσύστατα, επιστημονικά πεδία. Ο ρόλος της αυτοαναφοράς θεωρείται απαραίτητη διεργασία στη διαχείριση ή στην πρόβλεψη καταστάσεων μέσω της ατομικής ενσυναίσθησης και συνείδησης.[ix]

Επίσης διαπιστώνεται απομάκρυνση από τις παραδοσιακές αξίες, ένεκα της προωθούμενης πολιτισμικής και οικονομικής παγκοσμιοποίησης, και προώθηση του υπερκαταναλωτισμού ως αυτοσκοπού σε όλα τα επίπεδα.[x]

Παρατηρείται έλλειψη ηθικών φραγμών κυρίως στο εργασιακό, στο διαδικτυακό, αλλά και στο οικογενειακό περιβάλλον, με τη μορφή της ηθικής παρενόχλησης (ως κεκαλυμμένη ψυχολογική βία).[xi] Πώς θα λειτουργήσει το Κράτος δικαίου ως θεσμός διασφάλισης της δικαιοσύνης κι όχι ως ιστός της αράχνης συγκρατώντας μόνο τους αδύναμους; Ένα Κράτος που θα προστατεύει τον αδύναμο ή επιρρεπή πολίτη στην καθημερινότητά του και κατ΄επέκταση ολόκληρη την κοινωνία; Για τον Αριστοτέλη η έλλειψη δικαιοσύνης έχει άμεση συσχέτιση με την πλεονεξία, κυρίως στον πλουτισμό και στην εξουσία, με χαρακτηριστικό στοιχείο τη ροπή στην υπερβολή. Σήμερα παρατηρείται το φαινόμενο της έντονης ανταγωνιστικότητας μέσω της ποσοτικοποίησης των πάντων, η οποία οδηγεί στην πλεονεξία του ατόμου και συνήθως σε ενέργειες που προάγουν τον υλικό ευδαιμονισμό μέσω του πλουτισμού. Ο υλικός ευδαιμονισμός έγινε πλέον υπεραξία και αποτελεί τη νέα μορφή του ανθρώπινου πολιτισμού, με λήψη πληροφοριών ή καταναλωτικών προτύπων, χωρίς απαίτηση για κριτική και αναλυτική σκέψη ή αναστοχασμό.

Η πρόκριση του ποσοτικού έναντι του ποιοτικού και η εμμονή στην αποτίμηση τομέων της κοινωνικής ζωής μονίμως με ποσοτικούς όρους, αποτελεί μία ακόμη προβληματική αντιμετώπιση των πραγμάτων. Πώς θα γίνουν οι δυστοπικές συνθήκες μιας απάνθρωπης ή τρομακτικής κονωνίας, όχι με ουτοπικές μη πραγματοποιήσιμες προσπάθειες, αλλά με ευτοπικές εάν στο κέντρο δεν βρίσκεται ο άνθρωπος αλλά αριθμοί;[xii]

Ο Μεταμοντερνισμός κινήθηκε σε 3 άξονες: αγορές, τεχνοεπιστήμες (οι οποίες ως κριτήριο αληθείας προκρίνουν την ωφελιμότητα) και ατομισμός. Σκοπός ήταν μια καλύτερη ζωή που δεν ήρθε ποτέ. Η κυρίαρχη φιλοσοφική τάση της μεταμοντέρνας κοινωνίας είναι ο Μεταμοντέρνος Σχετικισμός. Η τάση αυτή εντάσσεται σε ένα φιλοσοφικό πλαίσιο μεταμοντέρνου σχετικισμού στον χώρο της γνώσης και των αξιών. Η κοινωνία μας παρανόησε όμως το ρόλο του πλουραλισμού απόψεων, με αποτέλεσμα την χαρακτηριστική «έλλειψη γενικής κατεύθυνσης» (κάποιων γενικών αποδεκτών αρχών) και την αδυναμία να διατυπωθούν αξιολογικές κοινές κρίσεις για μια πλειάδα θεμάτων κυρίως πιο εξειδικευμένων.[xiii]

Τελικά προάγεται το ευ ζην το οποίο αποτελεί ζητούμενο για τον άνθρωπο και την κοινότητά όπου υπάγεται;

Ο ρόλος του marketing στην προώθηση τάσεων/ιδεών και η δυσκολία του υποκειμένου για αναστοχασμό και κριτική σκέψη, ώστε μέσα από εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς να ακολουθήσει ή να αντισταθεί σε μία τάση ή σε μία είδηση, αποτελεί ακόμη μια παράμετρο στη φιλοσοφική διάσταση του θέματος.

Η χρήση ηλεκτρονικών μέσων και ανταλλαγής μηνυμάτων για τη διαπροσωπική επικοινωνία, δημιουργεί απώλεια επαφής δια ζώσης μεταξύ των ανθρώπων. Η αντικατάσταση του παραδοσιακού επιστολικου ταχυδρομείου στο όνομα της οικολογίας, αλλά και της τακτικής τηλεφωνικής επικοινωνίας είτε για ενημέρωση είτε για αγορές, επιδεινώνει την ανωτέρω κατάσταση. Η επαφή τελικά γίνεται απρόσωπη και ουδέτερη σε όλα τα επίπεδα διεπαφών, με αντίστοιχη προσαρμογή του ύφους, του τρόπου ομιλίας αλλά και της γραφής, στοιχεία που παρατηρούνται εντόνως στις νεότερες γενεές.

Ο αδαής ή αφελής χρήστης είναι εκτεθειμένος πολλαπλά, δίδοντας τα προσωπικά του δεδομένα σε εταιρείες αλλά και σε hackers εν αγνοία του. Βέβαια το πρώτο γίνεται για την ασφάλεια φορέα και χρήστη, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθούν άνευ εγκρίσεως του τελευταίου και για άλλους σκοπούς (ερευνητικούς κ.ο.κ.).

Ο πνευματικός και ψυχικός μαρασμός εμφανίζεται ως απότοκο του καταλωτισμού των συγκινήσεων. Ταυτόχρονα, η οικονομική παγκοσμιοποίηση με την πολυπολιτισμική κοινωνική συνάρθρωση, στο πλαίσιο της υποτιθέμενης παγκόσμιας ειρηνικής κοινότητας και η υπέρ αυτής χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας, παραλύει ή αποδυναμώνει τους θεμελιώδεις κανόνες δικαίου των Κρατών.

Θετικά και Αρνητικά των ΜΚΔ

Τα ΜΚΔ άλλαξαν τον τρόπο επικοινωνίας και των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων των ανθρώπων αλλά και του marketing μέσω της προβολής εταιριών από αυτά. Οι τελευταίες δεν επενδύουν πλέον σε διαφημίσεις σε συμβατικά μέσα, αλλά προτιμούν τα social media και τις ιστοσελίδες τους για να κατανοήσουν την αγορά και να προωθήσουν τα προϊόντα τους. Εκεί ο χρήστης δύναται να αναζητήσει πληροφορίες και να πραγματοποιήσει συγκριτική μελέτη ή έρευνα για τις αγορές του. Επίσης τα ΜΚΔ προσφέρουν ταχύτητα και αμεσότητα ακόμη και σε ανθρώπους που κατοικούν σε δυσπρόσιτες περιοχές, μας φέρνουν σε επαφή με άλλους πολιτισμούς, αλλά δεν προσφέρουν αξιοπιστία, ενώ αποδυναμώνουν έστω και εκούσια την ιδιωτικότητα των χρηστών τους στην ομαδοποίησή τους βάσει επιθυμιών. Χάνεται σταδιακά η δια ζώσης διαπροσωπική επαφή, αφού οι εφαρμογές που δημιουργούν οι εταιρείες συμβάλλουν στην απομόνωση του ατόμου υποκαθιστώντας φίλους και κοινωνικό κύκλο με αντίστοιχο ηλεκτρονικό (group), ο οποίος, κύκλος, υπό πραγματικές συνθήκες το πιθανότερο να μην υπήρχε. Η διαμεσολάβηση ενός ‘τρίτου’, δηλαδή του ηλεκτρονικού ή και ψηφιακού μέσου, για να δούμε ακόμη κι αυτό που συμβαίνει μπροστά μας (αποπροσωποίηση επιρροή στην EQ), στην ουσία μας απομονώνει από τη γοητεία της ζωντανής επαφής με την εμπειρία που προσδίδει η άμεση κι απευθείας επαφή με το δρώμενο. Ιδιαίτερα για τον άνθρωπο της μεγαλούπολης είναι τόσο μεγάλη η επιρροή του ψηφιακού μέσου, που όταν βρίσκεται σε μεγάλες συναθροίσεις δείχνει σαστισμένος ή ανενεργός και στην ουσία αποξενωμένος από συνανθρώπους και περιβάλλον. Το σημαντικότερο όμως αρνητικό είναι η προϊούσα απώλεια του γλωσσικού πλούτου, στην προσπάθεια επίτευξης μεγαλύτερης ταχύτητας επαφής με χρήση συντομεύσεων, κι αυτό αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο (ηλεκτρονική argo (slang)).[xiv]

Στοχευμένες Προτάσεις και Συμπεράσματα

1) (αφού) Τρεις είναι οι λόγοι υποδούλωσης του ανθρώπου: Το θαύμα, το μυστήριο και η εξουσία, εν προκειμένω οι πάσης φύσεως προηγμένες τεχνολογικά διαδραστικές διεπαφές και οι λογής εφαρμογές, οι οποίες προσδίδουν στο άτομο της ψευδαίσθηση της υπεροχής και του ελέγχου.

2) (τότε) Απαιτείται ανάλυση και λεπτομερή εξέταση της πηγής του περιεχομένου και του μέσου διασποράς της πληροφορίας με αυτοαναφορικό ή ετεροαναφορικό τρόπο. Χρειάζεται επίσης ανάπτυξη της αναλυτικής κριτικής σκέψεως από την εφηβεία, για να ενισχυθεί η άμυνα του υποκειμένου στις εκάστοτε προσλαμβάνουσες.[xv]

3) (και) Διαφώτιση με προληπτική ενημέρωση του κοινού. Αλλά να λαμβάνεται υπόψιν πάντα η ρήση του Δημοσθένη «Α γαρ επιθυμεί ψυχήν και πιστεύειν φιλεί», δηλαδή «όσα επιθυμεί η ψυχή αυτά αρέσκεται και να πιστεύει». Συνεπώς αν και δυνητικά είναι εφικτή η αντικειμενικά αληθής ενημέρωση σε κοινωνικό ή σε ατομικό επίπεδο, στην πραγματικότητα η ίδια η ανθρώπινη φύση αναιρεί τη διαδικασία αυτή.

4) Επίσης, η πλατωνική θεωρία των Ιδεών δε φαίνεται να αποτελεί τη λύση πλέον, δεδομένου ότι η ταχεία διακίνηση και ο όγκος των πληροφοριών αλλάζουν συνεχώς τη βάση που εδράζονται οι πεποιθήσεις, οι αρχές μας και οι έννοιες διαφόρων γνωσιακών σχημάτων.[xvi]

5) Η ηθική πλέον της αμφισβήτησης μέσω της ατομικής συνείδησης κρίνεται πιο αναγκαία από ποτέ σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο και ασταθές περιβάλλον.

6) Τέλος, μη λησμονούμε ποτέ ότι απαιτείται προσεκτική μελέτη των όρων χρήσης ή της πολιτικής προστασίας απορρήτου του εκάστοτε ΜΚΔ και να μην μοιραζόμαστε πληροφορίες που σε άλλες συνθήκες δεν θα το κάναμε. Η παρουσία στα ΜΚΔ αφορά μια κατάσταση εικονικής κι όχι μια κατάσταση αντικειμενικής πραγματικότητας κι απαιτείται η ανάλογη ορθολογιστική διαχείριση, διότι οι χρήστες και δυνητικά φίλοι μας, δεν είναι όμως πραγματικοί αλλά εικονικοί. Συνίσταται λοιπόν μεσότητα κατά Αριστοτέλη ή συμμετρία κατά Πλάτωνα στις ηλεκτρονικές συναλλαγές μας και στη χρήση των ΜΚΔ.

 

[i] Το Διαδίκτυο δημιουργήθηκε ως στρατιωτικό πείραμα στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’60 με την ονομασία Arpanet και σύντομα εξελίχθηκε σε πολιτικό πείραμα με την διασύνδεση υπολογιστών για Ακαδημαϊκούς λόγους. Σήμερα αποτελεί ένα τεράστιο δημόσιο δίxτυ υπολογιστών, οι οποίοι συνδέονται μεταξύ τους με τα λεγόμενα δίκτυα υπολογιστών και υπολογιστικών συστημάτων μέσω καλωδίων ή μέσω ασύρματης μετάδοσης. Για την λειτουργία του απαιτείται ικανός συνδυασμός λογισμικού (software) και υλικού (hardware).

[ii] Μεταμοντερνισμός ή μετανεωτερισμός σύμφωνα με τον Terry Eagleton καλείται το σύγχρονο κίνημα σκέψης που απορρίπτει τις ολότητες, τις παγκόσμιες αξίες, τις μεγάλες ιστορικές αφηγήσεις, τα στέρεα θεμέλια στην ανθρώπινη ύπαρξη και τη δυνατότητα της αντικειμενικής γνώσης. Το εν λόγω κίνημα είναι σκεπτικό απέναντι στην αλήθεια, στην ενότητα και στην πρόοοδο, αντιτίθεται σε αυτό που θεωρεί ελιτισμό στην κουλτούρα, τείνει προς τον πολιτισμικό σχετικισμό, υμνώντας τον πλουραρισμό, προάγωντας την πολυπολιτισμικότητα ,την ετερότητα, την ετερογένεια την ασυνέχεια, μα κυρίως την πολιτισμική παγκοσμιοποίηση. Ως πολιτισμικός σχετικισμός, δύναται να θεωρηθεί η κεντρική ιδέα πως κάθε πολιτισμός ή έθνος πρέπει να κρίνεται με βάση τις δικές του αξίες και πρότυπα συμπεριφοράς και όχι βάσει των αξιών ή των προτύπων συμπεριφοράς ενός άλλου πολιτισμού ή έθνους. Είναι ουσιαστικά μια μεθοδολογική προσέγγιση στο ζήτημα της φύσης και του ρόλου των αξιών στον εκάστοτε πολιτισμό.

[iii] Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι βιντεοσκοπήσεις εκτελέσεων ανθρώπων με ταυτόχρονη διασύνδεση σε κάποιο μέσο (λ.χ. η πολύ πρόσφατη εκτέλεση δεκάδων μουσουλμάνων στη Ν. Ζηλανδία), όπου αποδεικνύεται εμπράκτως η αδυναμία αρχικώς να αποτραπεί και δευτερευόντως να περιορισθεί η εύκολη διασπορά και η ροή του αναρτώμενου υλικού στον παγκόσμιο ιστό.

[iv] Πρόκειται για ψυχικό φαινόμενο και εμφανίζεται όταν το υποκείμενο αδυνατεί να ταυτισθεί με όσα συμβαίνουν στον περιβάλλοντα χώρο του ως αντικειμενική πραγματικότητα, ζώντας στην πλάνη της εικονικής πραγματικότητας. Η Διαταραχή Αποπροσωποποίησης ανήκει στη γενική κατηγορία των αποσυνδετικών (ή διασχιστικών) διαταραχών. Βασικό χαρακτηριστικό των διαταραχών αυτών είναι διαχωρισμός ή αποσύνδεση των λειτουργιών της συνείδησης, της μνήμης, της ταυτότητας και της αντίληψης του περιβάλλοντος με αλλοιωμένη αντίληψη του χώρου και του χρόνου, (Kaplan & Sadock’s, 2004).

[v] λ.χ. το διαδικτυακό παιγνίδι, Μπλέ Φάλαινα, το οποίο συνδέθηκε με πολλές αυτοκτονίες εφήβων παγκοσμίως. Επίσης οι εκτελέσεις που πραγματοποιούνται κατά καιρούς και μεταδίδονται σε απευθείας μετάδοση παγκοσμίως με αποκορύφωμα την περίπτωση της Ν. Ζηλανδίας, αλλά και περιπτώσεις καταστάσεως αποπροσωποίησης όπως συνέβη στο Μάτι τον Ιούλιο του 2018, όταν κάποια θύματα δεν αντιλαμβάνονταν τον άμεσο κίνδυο που διέτρεχαν και αναρτούσαν οπτικοακουστικό υλικό στα ΜΚΔ αντί να προφυλαχθούν.

(Lebon Gustave, Ψυχολογία των Όχλων, 1985).

[vi] EQ= Καλείται το σύνολο ικανοτήτων-δεξιοτήτων οι οποίες παρέχουν στο υποκείμενο τη δυνατότητα να αναγνωρίζει, κατανοεί και χρησιμοποιεί πληροφορίες συναισθηματικής φύσεως για κάποιο σκοπό. (Daniel Coleman, 1995).

[vii] Στοιχεία τα οποία προωθούνται μέσω της επικράτησης του (νέο)φιλευθερισμού στον πολιτικό λόγο, επιβάλλοντας σταδιακά μια παγκόσμια πολιτισμική ομοιομορφία, με την πτώση του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού αλλά και του φασισμού και τις ιδέες που εκπροσωπούσαν. Ο Ρώσος πολιτικός αναλυτής και κοινωνιολόγος Alexander Dugin (Αλεξάντερ Ντάγκιν) θεωρεί ότι υπάρχει και 4η πολιτική θεωρία (οι υπόλοιπες τρεις φιλελευθερισμός (ιστορικό υποκείμενο το άτομο ), μαρξισμός (ιστορικό υποκείμενο η τάξη), φασισμός (ιστορικό υποκείμενο η φυλή)) η οποία θα λειτουργήσει εκλεκτικιστικά με άντληση στοιχείων των τριών προϋπαρχόντων ιδεολογιών (με ιστορικό υποκείμενο την ύπαρξή μας και διατήρηση αυτής σε κατάσταση αρμονίας, όπου η ζωή μας δε θα συνδέεται απαραιτήτως με την πρόοδο και την ανάπτυξη όπως αυτή αναφέρεται στην νεοφιλελεύθερη ιδεολογία).

[viii] Οι φυσικοί στρεσογόνοι παράγοντες επηρεάζουν αρνητικά την σωματική ακεραιότητα, ενώ οι ψυχολογικοί επηρεάζουν την πνευματική υγεία και ευεξία.

[ix] Η αυτοαναφορικότητα με την έννοια της ανάδρασης του υποκειμένου μέσω της κριτικής αναλυτικής σκέψης. Απαιτείται ενσυναίσθηση και συναισθηματική αυτογνωσία ώστε να πραγματοποιηθεί αποτελεσματική αυτοαξιολόγηση της καταστάσεως.

[x] Ως παραδοσιακές αξίες σε έναν πολιτισμό ορίζονται οι διαχρονικές αξίες του οι οποίες συνδέουν τα άτομα μεταξύ τους, όπως αυτή της ελευθερίας, της εναρμόνισης με τη φύση, της θρησκευτικότητας, της οικογένειας, της φιλίας, τα ήθη και τα έθιμα, αλλά περισσότερο της προαιώνιας αρχής και αξίας του μέτρον άριστον.

[xi] Marie France Hirigoyen, Ηθική Παρενόχληση, η διαστροφική βία στην καθημερινή ζωή, μτφρ. Μ Γεωργιάδου, Παττάκης, 2000

[xii] Οι αξίες και οι ποιότητες δεν έχουν ουσία ερήμην του ανθρώπου ο οποίος τους δίνει υπόσταση στην έκταση και στον τρόπο που αυτές ανσωματώνονται στον ίδιο (ανθρωποκεντρισμός). Παντών χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος. (Πρωταγόρας).

[xiii] Ο όρος ωφελιμότητα προέρχεται από τον Francis Bacon στις προγραμματικές διακηρύξεις του και στο έργο του Νέο Οργανο (1620), όπου περιγράφεται με σαφήνεια πως σκοπός της γνώσης είναι η βελτίωση της κοινωνίας και της καθημερινότητας. Αν η επιστήμη βελτιώνει την κοινωνία, τότε η γνώση που προκύπτει θεωρείται αδιαμφισβήτητη. Το κριτήριο αληθείας λοιπόν για των τεχνοεπιστημών είναι η ωφελιμότητα.

Τη δεκαετία του ’80, οι Μισέλ Καλόν, Μπρούνο Λατουρ και Τζον Λο, πρότειναν ένα ερμηνευτικό πλαίσιο για την σχέση επιστήμης-τεχνολογίας το λεγόμενο Θεωρία του Δρώντος Δικτύου. Η θέση αυτή έχει σκοπό να άρει τη διάκριση ανάμεσα σε κοινωνιολογικές και νατουραλιστικές προσεγγίσεις στις σπουδές επιστήμης και τεχνολογίας. Μία από αυτές είναι ότι επιστήμη και τεχνολογία αποτελούν παρόμοιες και δεν υπάρχει λόγος να υφίσταται διάκριση μεταξύ τους. Ιστορικοί των επιστημών, όπως οι  υποστηρίζουν ότι η έννοια της τεχνοεπιστήμης (technoscience) αποτελεί τη λύση στο πρόβλημα της σχέσης επιστημών και τεχνολογίας. Το κρίσιμο διακύβευμα έγκειται στο γεγονός ότι οι προθέσεις των δρώντων που συμμετέχουν στην παραγωγή τεχνοεπιστήμης (μηχανικοί, επιστήμονες και μηχανήματα), έχουν ως βασικό κριτήριο πάλι στην ωφελιμότητα.

Μεταμοντερνισμός ή μετανεωτερισμός σύμφωνα με τον Terry Eagleton καλείται το σύγχρονο κίνημα σκέψης που απορρίπτει τις ολότητες, τις παγκόσμιες αξίες, τις μεγάλες ιστορικές αφηγήσεις, τα στέρεα θεμέλια στην ανθρώπινη ύπαρξη και τη δυνατότητα της αντικειμενικής γνώσης. Το εν λόγω κίνημα είναι σκεπτικό απέναντι στην αλήθεια, στην ενότητα και στην πρόοοδο, αντιτίθεται σε αυτό που θεωρεί ελιτισμό στην κουλτούρα, τείνει προς τον πολιτισμικό σχετικισμό, υμνώντας τον πλουραρισμό, προάγωντας την πολυπολιτισμικότητα, την ετερότητα, την ετερογένεια την ασυνέχεια, μα κυρίως την πολιτισμική παγκοσμιοποίηση. Ως Μεταμοντέρνος σχετικισμός, δύναται να θεωρηθεί η κεντρική ιδέα πως κάθετι πρέπει να κρίνεται με βάση τις δικές του αξίες και πρότυπα συμπεριφοράς και όχι βάσει των αξιών ή των προτύπων συμπεριφοράς ενός άλλου. Είναι ουσιαστικά μια μεθοδολογική προσέγγιση στο ζήτημα της φύσης και του ρόλου των αξιών στον εκάστοτε πολιτισμό.

[xiv] Η δημοφιλής κουλτούρα σήμερα η οποία εκφράζεται και μέσα από τη σύμπτυξη του λόγου σε προφορικό και γραπτό λόγο, όχι μόνο απλοποιεί τη γλώσσα αλλά προωθεί και τη αποδοχή χρήσης αδόκιμων χιουμοριστικών εκφράσεων με σεξιστικά κυρίως υπονοούμενα στα ΜΚΔ.

[xv] Επίγνωση μέσω της αυτοαξιολόγησης ή λήψης αξιολόγησης από έγκυρες αξιολογήσεις άλλων.

[xvi] Τα γνωσιακά σχήματα ορίζονται ως λειτουργικές κατασκευές των σχετικά μόνιμων αναπαραστάσεων προηγούμενων πληροφοριών και εμπειριών. Πρόκειται για τη συγκεντρωμένη γνώση που έχει κάποιος γύρω από το άτομό του, τους άλλους και τον υπόλοιπο κόσμου γενικότερα (Καλπάκογλου 1997).

 

Προέλευση εικόνας: έργο του Mike Hall από το https://www.thetoc.gr

Enzo Traverso: Για τον ρόλο του παρελθόντος και τις πολιτικές μνήμης

Απόψεις

Γιατί υπάρχουν τόσο λίγες μελέτες για τη μνήμη των δραστών σε σχέση με αυτές για τη μνήμη των θυμάτων;

Υπάρχουν πολυάριθμες και μερικές φορές εξαιρετικά σημαντικές μελέτες για δράστες. Σκεφτείτε ας πούμε τα έργα του Christopher Browning και του Harald Welzer. Η ανάμνηση των δραστών έχει υπάρξει το αντικείμενο της λογοτεχνικής φαντασίας -παράδειγμα, το Les Bienveillantes (οι ευγενικοί) του Jonathan Littell- αλλά το διαθέσιμο υλικό από μαρτυρίες και απομνημονεύματα είναι περιορισμένο. Οι δράστες δεν θέλουν να εκθέτουν ή να ανακαλούν τα εγκλήματά τους και προτιμούν να τα αποκρύπτουν. Περιπτώσεις εξομολογήσεων είναι σπάνιες (για παράδειγμα, τα απομνημονεύματα του στρατηγού Aussaresses για τα βασανιστήρια κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Αλγερία). Δεν είναι περίεργο. Η έλλειψη αναμνήσεων των δραστών (και ως εκ τούτου των μελετών που τις αφορούν) είναι η διαλεκτική αντιστροφή του αυξανόμενου ρόλου που έχουν λάβει οι αναμνήσεις των θυμάτων στις κοινωνίες μας και στη συλλογική μνήμη.

Πιστεύετε ότι μια πολιτική μνήμης επικεντρωμένη αποκλειστικά στο θύμα και όχι στο δράστη μπορεί να προκαλέσει μια ορισμένη τύφλωση προς εγκλήματα που διαπράττονται σήμερα;

Ειλικρινά, πιστεύω ότι είναι απαραίτητο να απεμπλακούμε από αυτό το παιχνίδι με τους καθρέφτες και από μια ιστορική συνείδηση που βασίζεται σε μαζικά θύματα. Πρέπει να προσπαθήσουμε να αντιμετωπίσουμε την πολυπλοκότητα του παρελθόντος, η οποία δεν περιορίζεται σε μια δυαδική αντιπαράθεση μεταξύ δραστών και θυμάτων. Η ανάμνηση των μαχών και των πολιτικών δεσμεύσεων σε παλιούς σκοπούς, όπως η χειραφέτηση, έχει ελάχιστη αναγνώριση. Ο 20ος αιώνας δεν αποτελείται αποκλειστικά από πολέμους, γενοκτονία και ολοκληρωτισμό. Ήταν επίσης ο αιώνας των επαναστάσεων, της αποαποικιοποίησης, της κατάκτησης της Δημοκρατίας και των μεγάλων συλλογικών αγώνων. Αυτή η ανάμνηση έχει καταστραφεί σήμερα, αφού έμεινε κρυμμένη και συγκεκαλυμμένη. Την αποκαλώ «μνήμη Marrano», στο βαθμό που είναι μια κρυμμένη, υπόγεια ανάμνηση, όπως αυτή των Μαράνο στο ισπανικό Βασίλειο την εποχή της Ιεράς Εξέτασης. Μου φαίνεται ότι για να σπάσει το κλουβί του «παροντισμού» -ενός κόσμου κλειδωμένου στο παρόν, χωρίς ουτοπία και ικανότητα να κοιτάζουμε μπροστά στο μέλλον- είναι απαραίτητο να αντιμετωπίσουμε αυτές τις μνήμες. Η ανάμνηση των συλλογικών κινήσεων παίρνει μια αντιφορμιστική, ίσως ανατρεπτική, διάσταση σε μια νεοφιλελεύθερη εποχή που κυριαρχείται από τον ατομικισμό και τον ανταγωνισμό.

Μιλάτε για «μεταφασισμό» προκειμένου να περιγράψετε τα νέα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα της Ακροδεξιάς και να τα ξεχωρίσετε από τον φασισμό της δεκαετίας του 1930 ή από τον νεο-φασισμό του τέλους του 20ου αιώνα. Μπορείτε να μας εξηγήσετε τι συνεπάγεται ο μεταφασισμός;

Μιλώ για «μεταφασισμό», επειδή η νέα Ακροδεξιά έχει πάρει την απόστασή της από τον φασισμό, τουλάχιστον στις χώρες όπου έχει γίνει σημαντικός παράγοντας στην πολιτική ζωή. Σε ιδεολογικό επίπεδο, ο μεταφασισμός είναι πολύ διαφορετικός από τον παραδοσιακό φασισμό όσον αφορά τη γλώσσα, την οργάνωση και την κινητοποίηση. Δεν είναι πλέον φασιστικός, αλλά δεν έχει γίνει ακόμα κάτι εντελώς διαφορετικό και νέο. Πρόκειται για μια μορφή μετάβασης, η οποία δικαιολογεί την έννοια του μεταφασισμού. Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά του είναι ο εθνικισμός και η ξενοφοβία, ειδικά με τη μορφή της ισλαμοφοβίας. Σήμερα, δεν βρίσκει πλέον τον θεμελιώδη σκοπό της στον αντικομμουνισμό ή στον αντισημιτισμό. Ο στόχος έχει αλλάξει. Ωστόσο, μια σημαντική οικονομική κρίση με την αποψίλωση του ευρώ και των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, θα μπορούσε να επιφέρει μια αλλαγή κατεύθυνσης και μια επιστροφή στον παραδοσιακό φασισμό. Φυσικά, αυτό μπορεί να συμβεί και εκτός Ευρώπης. Μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, ο Jair Bolsonaro, ένας πολιτικός που σαφώς έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός φασίστα ηγέτη, εκλέχτηκε στη Βραζιλία. Αυτό απεικονίζει μια διεθνή τάση.

Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι πολιτικές μνήμης που αυξάνουν την ευαισθητοποίηση σχετικά με τους κινδύνους της τωρινής Δεξιάς, χωρίς να καταφεύγουν στον ευτελισμό του φασισμού με παρωχημένες συγκρίσεις;

Όλοι οι πολιτικοί του συστήματος στιγματίζουν τη Δεξιά, αλλά συχνά νομιμοποιούν τη ρητορική της. Εάν δεχτούμε την ιδέα ότι η οικοδόμηση της Ευρώπης προϋποθέτει την υιοθέτηση πολιτικών λιτότητας, ότι οι περιορισμοί που έχουν τεθεί σε εφαρμογή από τις αγορές είναι αδιαμφισβήτητοι, ότι υπάρχουν πάρα πολλοί μετανάστες και ότι οι παράνομοι πρέπει να απελαθούν αντί να νομιμοποιηθούν, ότι το Ισλάμ είναι ασυμβίβαστo με τη δυτική δημοκρατία και ότι η τρομοκρατία θα πρέπει να καταπολεμηθεί με ειδικούς νόμους που μειώνουν τις πολιτικές ελευθερίες -όπως λένε όλες οι κυβερνήσεις μας εδώ και δέκα χρόνια- τότε η Ακροδεξιά θα ευημερήσει. Για να σταματήσει η προέλασή της, είναι απαραίτητο πρώτα να συζητήσουμε πραγματικά και να πούμε την αλήθεια. Το να υποδεχτούμε τους μετανάστες και τους πρόσφυγες αποτελεί ηθικό καθήκον, εφόσον εκατομμύρια Ευρωπαίοι μετανάστευσαν και διέφυγαν από απολυταρχικά καθεστώτα τους τελευταίους δύο αιώνες, και μια κοινωνική αναγκαιότητα, από τη στιγμή που τους χρειαζόμαστε τόσο για οικονομικούς όσο και για δημογραφικούς λόγους. Σε μια εποχή παγκοσμιοποίησης, οι κοινωνίες μας δεν μπορούν να επιβιώσουν ως κλειστές, εθνικά και πολιτισμικά ομοιογενείς οντότητες.

Όσον αφορά τις πολιτικές μνήμες, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο φασισμός του 21ου αιώνα είναι πολύ διαφορετικός από εκείνον της δεκαετίας του 1930. Το δίδαγμα που πρέπει να συμπεράνουμε από την ιστορία είναι ότι οι δημοκρατίες είναι φθαρτές και μπορούν να καταστραφούν. Σε χώρες που έχουν βιώσει φασισμό – σκέφτομαι την Ιταλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και μερικές άλλες – μια δημοκρατία που δεν έχει αφομοιώσει αυτό το μάθημα θα είναι εύθραυστη και ευάλωτη. Με αυτή την έννοια, η αντι-φασιστική μνήμη μου φαίνεται τοπική.

Οι δικτατορίες άφησαν μια κληρονομιά και κάποιους τόπους μνήμης. Η αντιμετώπιση αυτών των τόπων από τις δημοκρατίες ήταν τουλάχιστον αμφιλεγόμενη. Τι θα μπορούσε να γίνει με μέρη όπως το Valle de Los Caídos στην Ισπανία;

Δεν πιστεύω στον μύθο της «συμφιλίωσης» ή της «κοινής μνήμης». Μια ισχυρή δημοκρατική κοινωνία δεν πρέπει να φοβάται τους εχθρούς της και πρέπει να τους χορηγεί ελευθερία έκφρασης εντός των ορίων του νόμου. Όταν πρόκειται για την ανάμνηση του φασισμού στην Ιταλία και του Φρανκισμού στην Ισπανία, θα ήταν προτιμότερο να αναγνωρίσουμε την ύπαρξή τους αντί να την αποκρύψουμε. Ένα δημοκρατικό κράτος μπορεί να τα ανεχθεί, χωρίς να τα αποδέχεται ή να τα ενσωματώνει στους δικούς του θεσμούς. Ένα δημοκρατικό κράτος δεν πρέπει να δημιουργήσει ένα επίσημο όραμα για το παρελθόν (όπως συμβαίνει με τις δικτατορίες), έχει όμως το καθήκον να αναγνωρίσει τις δικές του ευθύνες. Για παράδειγμα, η αναγνώριση από τον Σιράκ της ευθύνης του γαλλικού κράτους για τις απελάσεις των Εβραίων ή η αναγνώριση του Εμμανουέλ Μακρόν των βασανιστηρίων που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Αλγερία είναι ευπρόσδεκτη. Στην Ισπανία, ο «νόμος της ιστορικής μνήμης» κινείται προς αυτή την κατεύθυνση παρά τους περιορισμούς του.

Το ζήτημα του τι πρέπει να γίνει με το Valle de Los Caídos είναι πολύπλοκο. Η άποψή μου είναι αυτή ενός ανεξάρτητου παρατηρητή, ο οποίος δεν ισχυρίζεται με κανένα τρόπο ότι έχει μαγικές λύσεις. Κατά τη γνώμη μου, η απόφαση του Πέντρο Σάντσεζ να ξεθάψει τα λείψανα του Φράνκο και να τα αφαιρέσει από το Valle de Los Caídos είναι μια καλή επιλογή. Ωστόσο, είναι επίσης απαραίτητο να αφαιρεθεί ο γιγαντιαίος σταυρός στην κορυφή της τοποθεσίας, προκειμένου να το «αποαγιοποιήσει». Θα μπορούσε στη συνέχεια να μετατραπεί σε μνημείο και μουσείο με μια κριτική παρουσίαση της ιστορίας του. Θα γίνει μνημείο της γερμανικής έννοιας ενός Mahnmal (μια προειδοποίηση για τις μελλοντικές γενιές). Δεν πιστεύω στην πιθανότητα να δημιουργηθεί ένας χώρος συναινετικής μνήμης, στον οποίο οι Ρεπουμπλικανοί και οι νοσταλγοί του Φρανκισμού μπορούν να συγκεντρωθούν «αδελφικά» στο όνομα της εθνικής συμφιλίωσης. Ούτε πιστεύω σε ένα μνημείο που θα ήταν η ανάμνηση όλων των θυμάτων του εμφυλίου πολέμου, τοποθετώντας τα όλα στο ίδιο επίπεδο και στο ίδιο μέρος. Αυτή θα ήταν μια υποκριτική επιλογή και όχι η πολιτική της μνήμης ενός δημοκρατικού κράτους. Σε αυτή την περίπτωση, θα ήταν δύσκολο να αποφύγουμε την εκταφή όλων των λειψάνων (παρομοίως των φρανκιστών στρατιωτών και εκείνων των εκτοπισμένων Ρεπουμπλικάνων) για να τους θάψουμε σε διαφορετικό σημείο, δίπλα-δίπλα ή αλλού. Τούτου λεχθέντος, δεν γνωρίζω όλες τις προτάσεις που έχουν γίνει και η θέση μου δεν είναι το αποτέλεσμα εμπεριστατωμένης μελέτης ή εκτεταμένου στοχασμού πάνω στο θέμα.

Πώς επηρέασε ο νεοφιλελευθερισμός την αντίληψή μας για το χρόνο; Πώς επηρεάζει το παρόν και το μέλλον το όραμά μας για το παρελθόν;

Ο νεοφιλελευθερισμός συμπιέζει τη ζωή μας σε ένα αιώνιο παρόν, έναν κόσμο που κυριαρχείται από την επιτάχυνση, που μας δίνει την εντύπωση μόνιμης αλλαγής, αν και τα κοινωνικά και οικονομικά θεμέλια παραμένουν στατικά. Η κοινωνία της ελεύθερης αγοράς υπόσχεται να ικανοποιήσει όλες τις επιθυμίες μας -οι ουτοπίες μας γίνονται ατομικές και «ιδιωτικοποιούνται»- στο πλαίσιο ενός κοινωνικού και ανθρωπολογικού μοντέλου που διαμορφώνει τις ζωές, τα ιδρύματα και τις κοινωνικές μας σχέσεις. Σε μια νεοφιλελεύθερη κοινωνία, το παρελθόν αποκτά σάρκα και οστά και η ανάμνηση μετατρέπεται σε καταναλωτικό αντικείμενο που διαμορφώνεται και μεταδίδεται από τη βιομηχανία του πολιτισμού. Η πολιτική της μνήμης -μουσεία και αναμνηστικές τελετές- υποβάλλονται στα ίδια κριτήρια πραγμάτωσης (αποδοτικότητα, κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, προσαρμογή σε κυρίαρχα γούστα κ.λπ.). Η επινόηση και ιδιαίτερα η επιβολή διαφορετικών χρονικών πλαισίων δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η σύνδεση με την παροδικότητα του παρελθόντος (πυροβολισμοί σε ρολόγια εκκλησιών για να σταματήσει ο χρόνος, σύμφωνα με τη διάσημη εικόνα του Walter Benjamin) ή η επινόηση χρονικών πλαισίων που δεν υπακούουν στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς είναι η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζουν όλα τα εναλλακτικά σχέδια. Τα κοινωνικά κινήματα των τελευταίων ετών, όπως το 15M, το Occupy Wall Street, το Nuit Debout κ.λπ. ήταν ενδιαφέρουσες εμπειρίες από αυτή την άποψη.

Ποια είναι η «μελαγχολία της Αριστεράς» και πώς μπορεί η ανάμνηση να γίνει ένα εργαλείο κοινωνικής μεταμόρφωσης;

Η μελαγχολία της Αριστεράς πάντα υπήρχε. Έχει ακολουθήσει αποτυχίες των συλλογικών κινημάτων και την κατάρρευση των ελπίδων για επανάσταση. Δεν επιδιώκει ούτε παθητικότητα ούτε παραίτηση και μπορεί να ευνοήσει μια κριτική επανεκτίμηση του παρελθόντος ικανή να διατηρήσει τη συναισθηματική της διάσταση. Αυτό σημαίνει ότι θρηνούμε χαμένους συντρόφους, αλλά και θυμόμαστε τις στιγμές χαράς και αδελφοσύνης του κοινωνικού μετασχηματισμού μέσω της συλλογικής δράσης. Τη χρειαζόμαστε αυτή τη μελαγχολία που τροφοδοτείται από την ανάμνηση. Δεν αποτελεί εμπόδιο στην επανενεργοποίηση της Αριστεράς.

Πώς θα περιγράφατε την πολιτική της μνήμης που έχει υλοποιήσει μέχρι τώρα η Ε.Ε. και ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις της;

Η ουσιαστική αποστολή της πολιτικής μνήμης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι κυρίως καθοριστική και διακοσμητική: δείχνει αρετή ενώ υιοθετεί αντικοινωνικές πολιτικές. Από τη μια πλευρά φτωχαίνει την Ελλάδα, από την άλλη διοργανώνει τελετές μνήμης για το Ολοκαύτωμα. Από τη μία πλευρά εισάγει τη δύναμη της τρόικας, μιας υπερεθνικής εξουσίας που στερείται οποιασδήποτε δημοκρατικής νομιμοποίησης, από την άλλη διακηρύσσει τα ανθρώπινα δικαιώματα. Από τη μία πλευρά, χρηματοδοτεί μουσεία και εορτασμούς αφιερωμένους στα θύματα του ολοκληρωτισμού και της γενοκτονίας, από την άλλη κλείνει ερμητικά τα σύνορα και αρνείται να υιοθετήσει κοινή πολιτική για την υποδοχή των προσφύγων. Αυτή η υποκρισία μπορεί να έχει μόνο επιζήμιες συνέπειες. Η άνοδος της Ακροδεξιάς είναι απόδειξη αυτού.

 

Ο Enzo Traverso, είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Cornell

 

Μετάφραση: Κώστας Ψιούρης

Επιμέλεια: Ρόνια Αναστασιάδου

Πηγή: Η Αυγή από Observing memories

Αναδημοσίευση από το https://commonality.gr

Για τον Ιερό Αυγουστίνο - Μια σύντομη μελέτη για μια κορυφαία προσωπικότητα

Τραμπαδώρος Δ.

του Διονύση Τραμπαδώρου

 

 

Προέλευση εικόνας:https://www.sostis.gr

 

Αυγουστίνος Ιππώνος (Aurelius Augustinus Hipponensis)

Ο βίος του

Οι σπουδαιότερες χρονολογίες του βίου του συνοπτικά:

Γεννήθηκε στην Ταγάστη της Νουμιδίας (Β. Αφρική) στις 13 Νοεμβρίου 354, 373-382 Μανιχαϊστής, από το 375 διδάσκαλος ρητορικής, 384 άφιξη στα Μεδιόλανα, 386 επιστροφή στην Εκκλησία, βαπτίζεται το Πάσχα του 387, το φθινόπωρο του 387 θάνατος της μητέρας του Μόννικας, φθινόπωρο 388 επιστροφή στην Αφρική, 391 πρεσβύτερος, 395 επίσκοπος, από το 395 πολέμιος του Μανιχαϊσμού, από το 400 πολέμιος του Δονατισμού και από το 412 πολέμιος του Πελαγιανισμού. Πέθανε στις 28 Αυγούστου του 430, στην Ιππώνα.

Ο Αυγουστίνος Ιππώνος (στα λατινικά, Aurelius Augustinus Hipponensis), γνωστός και ως Άγιος Αυγουστίνος ή Ιερός Αυγουστίνος, ήταν χριστιανός θεολόγος, του οποίου τα γραπτά είχαν πολύ μεγάλη επιρροή στην ανάπτυξη του Δυτικού Χριστιανισμού και της Δυτικής φιλοσοφίας.

Ως προσωπικότητα αποτελεί το σύνορο ανάμεσα στον αρχαίο ελληνορωμαϊκό κόσμο και τον μεσαιωνικό, τον χριστιανικό.

Είναι στραμμένος και προς το παρελθόν, τον κλασικό κόσμο και την Αγία Γραφή, αλλά και προς το μέλλον, προς το Μεσαίωνα.

Η Αγία γραφή και ο Πλωτίνος,ο τελευταίος μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος της αρχαιότητας, είναι οι δύο πηγές από τις οποίες αντλεί ο Αυγουστίνος[i].

Η παρουσία του Αυγουστίνου σηματοδοτεί το γλυκοχάραμα του νεώτερου δυτικού (ή ευρωπαϊκού τύπου ανθρώπου. Και δεν είναι μόνον αυτό το χαρακτηριστικό που τον ξεχωρίζει.

Ο Αυγουστίνος πολεμώντας το αρχαίο πνεύμα το ζει, το βιώνει.

Πολεμώντας την εγκόσμια πολιτεία δεν καταφεύγει σαν ασκητής στην έρημο, αλλά ζητάει να εξασφαλίσει για την Εκκλησία την πολιτειακή κληρονομιά και τον οικουμενισμό της Ρώμης.

Τέλος, πολεμώντας τον εαυτόν του δεν κρύβει από τα μάτια μας τον αγώνα του, δεν αφανίζει τα ατομικά ψυχικά του παθήματα για να αφήσει να ισχύσουν, όπως θα έκανε ο κλασσικός Έλληνας, οι υπερπροσωπικές μονάχα λύσεις και εκβάσεις των εσωτερικών του αγώνων, αλλά ανοίγει την ψυχή του με τις εσωτερικές της αντιφάσεις και τα δυο της «Εγώ», τραγουδάει και κλαίει λυρικά τον ίδιο τον εαυτόν του και γίνεται έτσι ο πρώτος μουσικός λυρικός[ii].

Γεννήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 354 στην ορεινή πόλη Ταγάστη, της Νουμιδίας (σημερινό Σουκ Αράς της Αλγερίας) και απεβίωσε στις 28 Αυγούστου 430 στην Ιππώνα της Νουμιδίας (σημερινό Ανάμπα της Αλγερίας), από υψηλό πυρετό, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλης από τους Βανδάλους[iii].Ήταν ο μεγαλύτερος γιος της Αγίας Μόν(ν)ικας[iv] - όνομα Βερβέρικο - και του Πατρικίου, Ρωμαίου πολίτη, ειδωλολάτρη ως προς τις θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ο πατέρας του, μάλιστα,  βαφτίστηκε χριστιανός λίγο πριν πεθάνει[v], το 371.

 

Ο Αυγουστίνος ήταν επίσκοπος Ιππώνος για το χρονικό διάστημα από το 396 μέχρι το 430 και θεωρείται ένας από Λατίνους Πατέρες της Εκκλησίας και, ίσως, ο σημαντικότερος Χριστιανός στοχαστής μετά τον Απόστολο Παύλο[vi].

Την πρώτη μόρφωσή του την έλαβε στην Ταγάστη, και ήταν λατινική αποκλειστικά, τα Μάδαυρα, και εν συνεχεία σπούδασε ρητορική στην Καρχηδόνα[vii], ακολουθώντας τις πατρικές επιθυμίες για ρητορικές σπουδές. Όταν πέθανε ο πατέρας του, διέκοψε τις σπουδές του και επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Ένας όμως συντοπίτης του, ο Ρωμανιανός[viii], θέλησε να τον ενισχύσει οικονομικά για να συνεχίσει τις σπουδές του. Σε αυτόν θα αφιερώσει αργότερα το πρώτο του σύγγραμμα ο Αυγουστίνος.

Ο Ιερός Αυγουστίνος σε μικρή ηλικία (19 ετών) ακολούθησε το φιλοσοφικό ρεύμα του Ορτενσίου΄(Hortensius), του Μάρκου Τύλλιου Κικέρωνος Και τούτο γιατί ενθουσιάστηκε από το έργο αυτό του Κικέρωνα που του ενέπνευσε την έννοια όχι απλώς της αφοσίωσης στην αναζήτηση της αλήθειας, αλλά την πεποίθηση για πραγματική αφιέρωση σε αυτή την αναζήτηση έναντι της επιδίωξης εγκόσμιων φιλοδοξιών[ix].

Εξαιτίας αυτής της στροφής του προς τη φιλοσοφία και λόγω του ότι θεωρούσε  πως η Ρωμαϊκή Εκκλησία ήταν απελπιστικά κενή από φιλοσοφικές έννοιες, σε σημείο που κανείς καλλιεργημένος άνθρωπος να μην μπορεί να την ακολουθήσει, στράφηκε προς το Μανιχαϊσμό[x] που διακήρυττε ότι απευθυνόταν στον ορθό λόγο παρά στην αυθεντία[xi].

Το  ρεύμα του Μανιχαϊσμού, ήταν σε ιδιαίτερη έξαρση τον 4ο αιώνα και παρέμεινε ακόλουθός του για 7 έτη (ή 9 κατά τη γνώμη άλλων). Σε ηλικία δεκαέξι ετών γνωρίζεται και με μία χριστιανή, με την οποία ζει εκτός γάμου για δεκαπέντε χρόνια και αποκτά μαζί της έναν γιο, τον Αδεοδάτο. Θα την εγκαταλείψει μετά από σχετική προτροπή της μητέρας του, αργότερα στο Μιλάνο, επειδή τον εμπόδιζε στην σταδιοδρομία του. Στο ίδιο διάστημα δρα ως διδάσκαλος της ρητορικής στην Ταγάστη και την Καρχηδόνα. Το 383 μεταβαίνει στη Ρώμη, όπου και συνεχίζει το διδακτικό του έργο. Στη Ρώμη και μετά από έντονη εσωτερική αναζήτηση, καθώς πλέον η διδασκαλία του Μανιχαϊσμού δεν κάλυπτε τις πνευματικές ανησυχίες και αναζητήσεις του, θέλγεται από τη διδασκαλία του Αμβροσίου, επισκόπου Μεδιολάνων, και σε συνδυασμό με την έντονη ενασχόλησή του με τον Πλάτωνα προσέρχεται στο χριστιανισμό.

Συγκεκριμένα, όταν μετέβη στη Ρώμη απέκτησε γνωριμίες, χάρη στις οποίες διορίστηκε σε μια δημόσια διδακτική θέση στα Μεδιόλανα (Μιλάνο), που ήταν τότε τόπος διαμονής του Αυτοκράτορα της Δύσης.

Εκεί γνώρισε τον Αμβρόσιο[xii], τον επίσκοπο Μεδιολάνων, τον επιφανέστερο εκκλησιαστικό άνδρα της εποχής, και παρά το γεγονός ότι ουδέποτε ανέπτυξε πραγματική φιλία μαζί του, το κήρυγμα του Αμβροσίουήταν αρκετό για να κλονίσει την προκατάληψή του έναντι της διδασκαλίας της Εκκλησίας[xiii].

Μολονότι είχε εγκαταλείψει τα δόγματα του Μανιχαϊσμού,  διατηρούσε το υλιστικό υπόβαθρο της σκέψης του, με αποτέλεσμα να μη βρίσκει ικανοποιητικές απαντήσεις στις μανιχαϊστικές αντιλήψεις για την τελική πραγματικότητα[xiv].

Η ουσία του Θεού, η φύση και η προέλευση του Κακού, παρέμεναν για αυτόν άλυτα προβλήματα[xv].

Σε αυτά τα ζητήματα ο Αυγουστίνος έλαβε την απάντηση μέσω μιας τυχαίας γνωριμίας με τον Νεοπλατωνισμό, απαντήσεις για τις οποίες ενδεχομένως να είχε προϊδεαστεί από τον Αμβρόσιο.

Ο Νεοπλατωνισμός του 3ου μ.Χ. αιώνα, έτσι όπως παρουσιάστηκε από τον φιλόσοφο και μυστικό Πλωτίνο, ήταν ένας πνευματικός μονισμός, όπου όλα ανάγονται σε μια και μόνη αρχή και όπου ο κόσμος της υπαρκτής πραγματικότητας υπάρχει ως μια όλο και ατελέστερη σειρά εκπορεύσεων από το απόλυτο «Εν».

Το εσωστρεφές είναι ανώτερο από το εξωστρεφές, και για να φθάσει κανείς στο Αγαθό, που είναι το πραγματικό, πρέπει να επανέλθει στον εαυτόν του, στο Νου, που βρίσκεται στον εσώτερο εαυτόν του και τον συνδέει με το πρωταρχικό «Εν»[xvi].

Δεν είναι οπωσδήποτε τυχαία η αναφορά του Αυγουστίνου, στις Εξομολογήσεις, στη μυστική εμπειρία που είχε όταν σε μια τέτοια πράξη ενδοσκόπησης βρήκε το Θεό[xvii].

Δεν ήταν απλώς η κατάληξη μιας έλλογης διαδικασίας, αλλά ένα άγγιγμα που ήλθε και παρήλθε, που όμως άφησε ως αποτέλεσμα την απάντηση που ο Αυγουστίνος έψαχνε να βρει στα ζητήματα που τον απασχολούσαν.

Πράγματι ο Θεός είναι φως και το κακό είναι σκότος, όπως έλεγαν οι Μανιχαίοι, όμως το φως και το σκότος δεν είναι υλικές ουσίες.

Το αμετάβλητο φως του Θεού είναι απολύτως πνευματικό ον και το κακό είναι ανυπαρξία, «μη ον», όπως το σκότος είναι απλώς η απουσία φωτός[xviii].

Ο Νεοπλατωνισμός είχε ενισχύσει στον εσωτερικό του κόσμο την μανιχαϊσική πεποίθηση ότι η πορεία της επιστροφής στο Θεό γίνεται μέσω της φυγής από το σώμα και επομένως τη φυγή από τη σεξουαλικότητα[xix].

Στο όγδοο βιβλίο των Εξομολογήσεων περιγράφεται η αυτοπεριφρόνηση που ένιωσε όταν έμαθε τα κατορθώματα των ασκητών στη Δύσης και την Ανατολή.

Η πάλη του Αυγουστίνου για να κατανικήσει τη σεξουαλική του φύση μπορεί να θεωρηθεί και ως η τελική φάση της πορείας του προς την επιδίωξη του φιλοσοφικού βίου, όπως τον είχε γνωρίσει από τον Ορτένσιο του Κικέρωνα.

Δεν μπορούμε όμως να αμφισβητήσουμε το ό,τι η πρόθεσή του ήταν πραγματικά χριστιανική όταν δέχθηκε το βάπτισμα  την άνοιξη του 387, από τον Αμβρόσιο[xx].

Παρόλα αυτά όταν 3-4 χρόνια αργότερα έγραφε το Περί της Αληθούς θρησκείας (Deverareligione), ο τρόπος που σκεφτόταν και ανέλυε ήταν νεοπλατωνικός και η επίδραση του πλωτίνειου Νου, ο οποίος φωτίζει το Λόγο μέσω του οποίου η ψυχή του ανθρώπου μπορεί να προσεγγίσει την υπερβατική θεότητα ήταν φανερή.

Αμέσως μετά την βάπτισή του, το 388, ο Αυγουστίνος αποφασίζει μαζί με τη μητέρα του και μια ομάδα από φίλους του να εγκαταλείψει τα Μεδιόλανα και να επιστρέψει στην Αφρική[xxi].

Στο ταξίδι της επιστροφής, στην Όστια, το επίνειο της Ρώμης, πεθαίνει η μητέρα του.

Όταν φτάνουν στην Αφρική, ο Αυγουστίνος και οι φίλοι του εγκαθίστανται στην Ταγάστη, δημιουργώντας μια ομάδα αφοσιωμένη στην περισυλλογή και στην μελέτη.

Η ήσυχη ζωή διακόπηκε το 391, όταν σε μια επίσκεψή του στην Ιππώνα αναγκάζεται να χειροτονηθεί ιερέας για να γίνει βοηθός του ηλικιωμένου επισκόπου Βαλερίου. Το 395 εκλέγεται επίσκοπος Βασιλικού Ιππώνος (Hippo Regio), της Νουμιδίας, σε αντικατάσταση του Βαλερίου, ο οποίος πέθανε.

Εκεί θα ξεχωρίσει για την ποιμαντική του δραστηριότητα αλλά και ως ιεροκήρυκας και δικαστής, και, επίσης, για την έντονη αντι-αιρετική του δράση[xxii].

Ο Αυγουστίνος δεν διακρινόταν για την ευρωστία της υγείας του, και το μεγάλο σε  όγκο έργο του οφείλεται στις υπηρεσίες των ταχυγράφων, αλλά και στην δική του δεινότητα στην αυτοσχέδια διατύπωση ολοκληρωμένης σκέψης.

Δεν υπήρξε συστηματικός θεολόγος.

Έγραψε πολλά έργα κατόπιν εκκλήσεων από άλλους, χάρη στην αυξανόμενη φήμη του στον χριστιανικό κόσμο, για την επίλυση διαφόρων προβλημάτων.

Υπήρξε ακαταπόνητος στις έριδες με τους αιρετικούς Μανιχαίους, Δονατιστές και Πελαγιανούς, όπως άλλωστε φαίνεται και από την εργογραφία του που παρατίθεται στην παρούσα εργασία.

Η βαθύτερη σκέψη του όμως βρίσκεται στα υπομνήματά του στην Αγία Γραφή και στις Ομιλίες του, ιδιαίτερα στα κείμενά του για τους Ψαλμούς, τα Ευαγγέλια και την Α’ Επιστολή του Ιωάννη[xxiii].

Η σφραγίδα που έθεσε στην χριστιανική θεολογία δεν ήταν προϊόν δογματικών διενέξεων.

Η αποφασιστική καμπή στη ζωή του ήταν η ακούσια χειροτονία του στην ιεροσύνη, που σήμανε και την μεταστροφή του από το θεωρητικό βίο στον κόσμο, και από τη φιλοσοφία στην Αγία Γραφή[xxiv].

Η θεολογία του Αυγουστίνου

Από την εποχή της βάπτισής του αυτό που αναζητούσε ήταν η γνώση του Θεού και της ψυχής.

Ακολουθώντας τον Πλωτίνο αναζήτησε το Θεό μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, γεγονός που δεν είναι ασύμβατο με την Βίβλο, που αναφέρεται στο ομοίωμα του Θεού που είναι αποτυπωμένο στην ψυχή.

Για τις σχέσεις Πλατωνισμού και Χριστιανισμού ο Μπέρτραντ Ράσσελ στην Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας αναφέρει τα λόγια του πρωθιερέα Ίνγκ: «Ο Πλατωνισμός είναι μέρος της ζωτικής δομής της χριστιανικής θεολογίας, με την οποία, τολμώ να ειπώ, καμιά άλλη φιλοσοφία δεν μπορεί να συνυπάρξει δίχως προστριβές». Και συνεχίζει, «Είναι εντελώς αδύνατο να αποκόψει κανείς τον Πλατωνισμό από το Χριστιανισμό χωρίς να κατακερματίσει το Χριστιανισμό». Τονίζει δε, ότι ο Αυγουστίνος είχε χαρακτηρίσει το πλατωνικό σύστημα «ως το καθαρότερο και λαμπρότερο σ’ ολόκληρη την φιλοσοφία», ενώ χαρακτηρίζει τον Πλωτίνο σαν έναν άνθρωπο στον οποίο ο «Πλάτων ανέζησε»[xxv].

Ενώ όμως στον Νεοπλατωνισμό η «ομοίωση» της ψυχής προς τον θεό είναι ελαττωμένης θεότητας, για τον χριστιανισμό είναι μια προσωρινή και μεταβλητή εικόνα του «αιώνιου» και αμετάβλητου.

Έτσι, κατά τον Αυγουστίνο, χρέος χριστιανικής φιλοσοφίας είναι να προσπαθήσει, καθοδηγούμενη από τη βιβλική αποκάλυψη, να γνωρίσει το Θεό, μέσω της εικόνας του που υπάρχει στην ανθρώπινη ψυχή.

Αυτό ακολούθησε στο Περί Τριάδος.

Κατά τη γνώμη του, η αληθινή γνώση για τη φύση της ψυχής μπορεί να βασίζεται μόνο στην άμεση αυτογνωσία της συνείδησης.

Και η αυτεπίγνωση της ψυχής είναι εκείνη μιας τριαδικής ενότητας που ανακλά την ουσία του Πλάστη της.

Δεν αγνοεί την ύπαρξη του «εγώ» που «είναι, γνωρίζει, βούλεται», αλλά πιστεύει ότι αυτό το «εγώ» δεν είναι ανεξάρτητο ή αυτοδύναμο.

Άλλωστε είναι εμφανής σε αυτό το σημείο η επίδραση των Πλατωνιστών γύρω από το ότι ο Θεός δημιουργεί κάθε ύπαρξη, αποκαλύπτει κάθε αλήθεια και χαρίζει κάθε ευδαιμονία (Η πολιτεία του Θεού, DecivitateDei)[xxvi].

Ο χρόνος είναι μια κοσμολογική κατηγορία. Ο Θεός κείται πέρα από κάθε χρόνο.

Η αιωνιότητα του Θεού είναι απαλλαγμένη από τη σχέση του χρόνου. Κάθε χρόνος είναι σ’ Εκείνον παρόν αμέσως.

Ο Θεός ίσταται αιωνίως, εκτός της ροής του χρόνου.

Στον Αυγουστίνο έχουμε τρεις χρόνους: το παρών των παρόντων, το παρόν των παρελθόντων και το παρόν των μελλόντων [ενόραση (intuition), μνήμη, προσδοκία][xxvii].

Ο χρόνος δεν είναι παρά στιγμή δίχως διάρκεια, και συνείδηση του χρόνου σημαίνει ότι το πνεύμα είναι εκείνο που εκτείνεται ως μνήμη προς το παρελθόν και ως αναμονή προς το μέλλον[xxviii].

Η καλύτερη καθαρά φιλοσοφική εργασία του Αυγουστίνου είναι το ενδέκατο βιβλίο των Εξομολογήσεων το οποίο δεν είναι βιογραφικό όπως τα βιβλία μέχρι το 10ο.

Σε αυτό το βιβλίο κυρίαρχο ζήτημα είναι το ζήτημα της δημιουργίας και επομένως το σημαντικό ζήτημα του χρόνου[xxix].

Στον Αυγουστίνο, λόγος και πίστη συνυπάρχουν, όμως η δεύτερη  προηγείται χρονικά του πρώτου. Και ο ένας όρος προϋποθέτει τον άλλο. Τα μη ορατά και τα ορατά μπορούν να γίνουν αντιληπτά μόνο και δια της πίστεως.

Η πίστη βασίζεται στην Αγία Γραφή, η αυθεντικότητα της οποίας στηρίζεται στην ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Όσα περιέχονται σε αυτήν είναι προσλήψιμα δια της πίστεως κι όχι μόνο μέσω του νου[xxx].

Ο Αυγουστίνος παρ΄ ό,τι θεωρεί την πίστη απαραίτητη δεν απορρίπτει τη γνώση.

Μέσω της φιλοσοφίας μπορεί να προσδιορισθεί ο σκοπός, αλλά όχι και η οδός. Η οδός είναι ο ενανθρωπήσας θείος λόγος, δια του οποίου ο άνθρωπος καθίσταται σοφός και ευδαίμων[xxxi].

Η κοσμολογία του Αυγουστίνου

Κατά τον Πλωτίνο, η δημιουργία δεν έχει κίνητρο ούτε σκοπό και είναι αυτόματο παράγωγό της θεϊκής ενδοσκόπησης.

Κατά τον Αυγουστίνο, πηγή της δημιουργίας είναι «η βούληση ενός αγαθού Θεού να υπάρξουν αγαθά πράγματα» (Η πολιτεία του Θεού).

Η ενέργεια της αγάπης που πηγάζει από τον Δημιουργό είναι η βασική αρχή της θεολογίας του.

Ό,τι υπάρχει είναι αγαθό εφόσον είναι αποτέλεσμα της ενέργειας του Δημιουργού.

Και επειδή υπάρχουν διαβαθμίσεις αγαθότητας υπάρχουν και διαβαθμίσεις ύπαρξης.

Ακόμα όμως και ότι βρίσκεται κοντά στην ανυπαρξία στο «μη ον» είναι κατά βάση αγαθό αφού δημιουργήθηκε από τον Θεό[xxxii].

Ως πλατωνιστής θεωρεί το Θεό ως κορύφωμα της πραγματικότητας, ουσιαστικά ασύλληπτο από τη δική μας περιορισμένη νόηση.

Ο Θεός δεν προσδιορίζεται από ανθρώπινες (κατηγορίες ποσότητα, χώρο ποιότητα, χρόνο) και το μόνο που ταιριάζει σε αυτόν δεν είναι παρά το «είναι».

Όπως και στον Πλάτωνα έτσι και στον Αυγουστίνο το πρωταρχικό και ανώτατο ον είναι και το ύψιστο αγαθό.

Κάθε τι που είναι καλό το οφείλει στη μετοχή του στο Θεό, όπου υπάρχουν τα αιώνια πρότυπα των πραγμάτων.

Ο Αυγουστίνος μεταμορφώνει τον απρόσωπο κόσμο του Πλάτωνα σε ιδέες ενός προσωπικού Θεού.

Ο κόσμος μπορεί να μας παραπέμψει στο Θεό που τα «παραδείγματά» του απεικονίζει.

Ο άνθρωπος είναι η κορωνίδα της δημιουργίας και ο συνδετικός αρμός ανάμεσα στον ορατό και τον αόρατο κόσμο.

Η σύνθεση σώματος και ψυχής έχει περιορισμένη διάρκεια γιατί το σώμα είναι από τη φύση του κοντά στο μηδέν και υπόκειται στο θάνατο.

Η ψυχή είναι ανώτερη και χαρακτηρίζεται από την αγάπη, που διακρίνεται στην αληθινή  αγάπη, που σημαίνει αγάπη του Θεού, και την αγάπη του κόσμου που σημαίνει επιθυμία χρονικών πραγμάτων.

Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα όλης της Τριάδος κι όχι μόνο του Υιού, διότι τότε τα τρία πρόσωπα θα ήταν ανόμοια ως προς την ουσία τους (ουσιοκρατική αντίληψη)[xxxiii].

Η ύπαρξη του κακού δεν πρέπει να αναζητείται στον υλικό κόσμο.

Ο Αυγουστίνος αρνείται να αποδώσει την ανθρώπινη κακία στις υλικές συνθήκες της ανθρώπινης ζωής.

Η γνωσιολογία του Αυγουστίνου

Ακολουθώντας τον Πλάτωνα υποστηρίζει ότι η ικανότητα της ορθής κρίσης δεν έρχεται στον εσωτερικό κόσμο του κάθε ανθρώπου από τα έξω.

Η ατομική διάνοια ασυνείδητα γνωρίζει και ο άνθρωπος, ο δάσκαλος, αυτό που μπορεί να κάνει είναι να βοηθήσει τον μαθητή να αντιληφθεί αυτό που ασυνείδητα γνωρίζει.

Ο στοχαστής δεν κατασκευάζει την αλήθεια αλλά την ανακαλύπτει.

Και μπορεί να την αποκαλύψει γιατί ο Χριστός, ως αποκαλυπτικός λόγος του Θεού, είναι ο εσωτερικός δάσκαλος, ο «magisterinterior» που καθιστά κάθε άνθρωπο ικανό να αντιλαμβάνεται την αλήθεια όταν αυτός τον ακούει.

Η γνωσιολογία του Αυγουστίνου συνδέεται με την οντολογία και την κοσμολογία του[xxxiv].

Η ηθική του Αυγουστίνου

Ο Αυγουστίνος δεχόταν την βασική υπόθεση της αρχαίας ηθικής θεωρίας ότι η συμπεριφορά ορθώς κατευθύνεται προς την επίτευξη της ευδαιμονίας, που θεωρείται η κοινή επιδίωξη όλων των ανθρώπων.

Για τον Αυγουστίνο η διαβάθμιση των όντων είναι ταυτοχρόνως και διαβάθμιση των αξιών. Τα κατώτερα υποτάσσονται στα ανώτερα: το σώμα στο πνεύμα και το πνεύμα στο Θεό.

Ο Άνθρωπος θα πρέπει να αποδίδει στον εαυτό του την πρέπουσα σχετική αξία[xxxv].

Ονομάζει την ηθική αξία που επιδρά στη διαγωγή amor (ανθρώπινη αγάπη).

Είναι η ηθική δυναμική που ωθεί τον άνθρωπο στην πράξη.

Αν ο άνθρωπος κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, τότε ποτέ δεν θα προσδώσει μεγαλύτερη αξία στα κατώτερα απ’ ό,τι στα ανώτερα.

Τα κατώτερα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως βοηθήματα για τα ανώτερα (πλατωνισμός).

Μόνο το ύψιστο αγαθό θα πρέπει να απολαμβάνεται ως ο τελικός σκοπός προς τον οποίο προσβλέπει η καρδιά.

Και υπέρτατο αγαθό είναι ο Θεός που φύση του είναι η αγάπη (agape).

Αν λοιπόν η ανθρώπινη αγάπη μπορεί να ανυψωθεί στην απόλαυση του Θεού, θα μετέχει της θείας αγάπης, της αγάπης αυτής καθαυτής.

Έτσι, ο Θεός θα προσφέρει την αγάπη του στους ανθρώπους και έτσι οι άνθρωποι μετέχοντας στην αγάπη του θα αγαπούν αλλήλους, όπως ο Θεός αγαπά τους ανθρώπους, αντλώντας από το Θεό τη δύναμη να προσφέρουν τον εαυτόν τους στους άλλους

Η φιλοσοφία της Ιστορίας του Αυγουστίνου-Η πολιτική του θεωρία

Διακρίνοντας ανάμεσα στην πολιτεία του Θεού και στην πολιτεία του κόσμου, ήθελε να εξηγήσει την παγκόσμια ιστορία σαν πορεία που εξελίσσεται με βάση δυο αρχές[xxxvi].

Την κοσμική αρχή, όπου μια πολιτεία μπορεί να είναι καλά οργανωμένη και επιτυχημένη, αλλά είναι πρόσκαιρη και με αξίες που δεν είναι παρά σκιές, και που, επίσης, της λείπει η τάση προς τον έσχατο σκοπό που βρίσκεται στο Θεό.

Αντίθετα, η θεϊκή πολιτεία διέπετε από την αιώνια τάξη και την αγάπη του Θεού, που συνενώνει όλα τα μέλη της[xxxvii].

Έτσι σχηματικά περνά σε μια αντιπαράθεση ανάμεσα στην κοσμική πολιτεία και την πολιτεία του Θεού που είναι ο πόλεμος ανάμεσα στη δύναμη του καλού και του κακού αντίστοιχα, και όπου στο τέλος θα θριαμβεύσει το καλό[xxxviii].

Στην Πολιτεία του Θεού είναι ο πρώτος στον κόσμο που επιχειρεί την αναγωγή της ιστορίας σε «σύστημα», την αναγωγή του άπειρου ιστορικού γίγνεσθαι σε αντικείμενο φιλοσοφικής θέας[xxxix].

Ο Αυγουστίνος αντέκρουσε και τους ειδωλολάτρες στοχαστές του καιρού του, όπως τον νεοπλατωνιστή Πορφύριο, που υποστήριζε ότι τα γεγονότα του καιρού εκείνου όπως οι επιδρομές και οι καταστροφές από την πλευρά των Βαρβάρων δεν ήταν συμβατές με την κηρυγμένη χριστιανική πεποίθηση για την οικουμενική οδό της σωτηρίας.

Σχετικές ήταν και οι απορίες των χριστιανών σχετικά με το πώς συμβιβάζεται η σοφή διακυβέρνηση με τις καταστροφές[xl].

Στην αντίθεση της πολιτείας του Θεού και την πολιτεία του κόσμου βασίζεται και η πολιτική του θεωρία

Ο Αυγουστίνος ήρθε σε αντίθεση με τους των ειδωλολάτρες διανοούμενους, όπως τον Κικέρωνα, οι οποίοι ισχυρίζονταν πως σκοπός μιας οργανωμένης πολιτείας ήταν η απονομή δικαιοσύνης. Όμως αυτό δεν μπορούσε να το κάνει μια ειδωλολατρική κοινότητα, έλεγε ο Αυγουστίνος. Ένα κράτος είναι δίκαιο, μόνο αν είναι χριστιανικό τελικά[xli].

Σχετικά με το καλό και το κακό

Το κακό είναι κάτι που δεν υπάρχει, είναι «μη-ον», στέρηση του όντος-αγαθού ή και ελάττωσή του. Το κακό είναι έτσι δυνατό στο αγαθό, μέσα στο οποίο εμφανίζεται.

Δεν μπορεί να το δει κανείς αποκομμένο από το γενικό σχέδιο του κόσμου[xlii].

Δεν υπάρχει τίποτα που να μην έχει κάποιο ποσοστό αγαθότητας.

Δεν δέχεται μίξη καλού και κακού.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για βαθμίδες αγαθότητας.

Το κακό συνδέεται με το ιεραρχημένο σύστημα του Αυγουστίνου και κατά το ό,τι τα ανώτερα πράγματα πρέπει να άρχουν των κατώτερων πραγμάτων.

Αν ισχύει το αντίστροφο, δηλαδή τα κατώτερα εξουσιάζουν τα ανώτερα, τότε έχουμε το κακό, δηλαδή μια αντεστραμμένη ταξινόμηση[xliii].

Συγγραφικό έργο

Ο Αυγουστίνος ήταν ένας από τους πιο παραγωγικούς Λατίνους συγγραφείς, όσον αφορά την σωζόμενα έργα, και ο κατάλογος των έργων του αποτελείται από περισσότερους από εκατό ξεχωριστούς τίτλους. Στους τόμους αυτούς περιλαμβάνονται απολογητικά έργα εναντίον των αιρέσεων των Αρειανών, Δονατιστών, Μανιχαίων και Πελαγιανών[xliv].

Κατά τον καθηγητή θεολογίας Στυλιανό Γ. Παπαδόπουλο που έχει ασχοληθεί, μεταξύ άλλων, και με τους εκκλησιαστικούς πατέρες η έκταση του έργου του Αυγουστίνου και η ποικιλία της θεματολογίας του είναι μια από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο μελετητής σχετικά με την κατανόηση του έργου αυτού[xlv].

Επίσης, κείμενα σχετικά με το χριστιανικό δόγμα, κυρίως το De Doctrina Christiana (Από το χριστιανικό δόγμα, σε 4 βιβλία), ερμηνευτικά έργα όπως σχόλια επί της Γένεσης, τους Ψαλμούς και την Προς Ρωμαίους του Παύλου επιστολή.

Ακόμα, έγραψε πολλά κηρύγματα και επιστολές, και τις Retractationes, μια αναθεώρηση των προηγούμενων έργων του που έγραψε κοντά στο τέλος της ζωής του.

Εκτός από αυτά, ο Αυγουστίνος είναι ίσως περισσότερο γνωστός για τις Εξομολογήσεις του (Confessiones, σε 13 βιβλία), που αποτελούν έναν προσωπικό λογαριασμό της προηγούμενης ζωής του, καθώς και για το De civitate Dei (Πόλη του Θεού, που αποτελείται από 22 βιβλία), που έγραψε για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των συντρόφων του Χριστιανών, η οποία είχε κλονίστηκε από τη λεηλασία της Ρώμης, από τους Βησιγότθους, το 410. Το έργο του για την Αγία Τριάδα, (Περί Τριάδος, De Trinitate, σε 15 βιβλία), στο οποίο αναπτύχθηκε αυτό που έχει γίνει γνωστό ως η «ψυχολογική αναλογία» της Αγίας Τριάδας, θεωρείται, επίσης, ότι είναι ένα από τα  αριστουργήματά του, και αναμφισβήτητα ένα από τα μεγαλύτερα θεολογικά έργα όλων των εποχών.

Επίσης, έγραψε για την ελεύθερη επιλογή της βούλησης (De libero arbitrio), για να αντιμετωπίσει το ερώτημα γιατί ο Θεός δίνει τον άνθρωπο την ελεύθερη βούληση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κακό[xlvi].

Το έργο του, στην παλαιά έκδοση των Βενεδικτίνων, καταλαμβάνουν 11 τόμους, ενώ στην έκδοση του Migne και στην έκδοση των CSEL (Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum) πολύ μεγάλη έκταση.

Ο μαθητής, φίλος του και επί πολύ χρόνο σύνοικος του Αυγουστίνου Ποσσίδιος, ανα- φέρει ότι ο Αυγουστίνος συνέταξε 1030 συγγράμματα, συμπεριλαμβανομένων των επιστολών, των ομιλιών, και των μικρότερων δοκιμίων.

Ο ίδιος ο Αυγουστίνος, στις Αναθεωρήσεις αναφέρει ότι μέχρι το 427 είχε συγγράψει 93 συγγράμματα σε 232 βιβλία. Από αυτά μόνον 10 χάθηκαν.

Τα έργα του Αυγουστίνου θα μπορούσαν να διαιρεθούν στις εξής τρεις κατηγορίες.

Τα αυτοβιογραφικά, τα φιλοσοφικά, και τα θεολογικά.

Α. Αυτοβιογραφικά έργα

  1. Αναθεωρήσεις (Retractationes)

Συντάχθηκαν περί τα τέλη της ζωής του Αυγουστίνου, δηλαδή το 427.

Διαιρείται σε δύο βιβλία. Σε αυτά αναλύει και κρίνει τα συγγράμματά του, ενώ τα κατατάσσει κατά χρονολογική σειρά δημοσιεύσεως.

Στο πρώτο βιβλίο αναλύει τα έργα του από το 386, όταν έγινε χριστιανός, ενώ στο δεύτερο τα έργα του από τα Χριστούγεννα του 395, όταν χειροτονήθηκε επίσκοπος Ιππώνος και μέχρι το 427.

Απαριθμεί 94 έργα, δίδοντας αξιόλογες πληροφορίες σχετικά με την αφορμή και τον σκοπό σύνταξης κάθε έργου, σύντομες περιλήψεις αυτών, τις κεντρικές ιδέες, διορθώνει τυχούσες ελλείψεις και σφάλματα, κάνει αυτοκριτική, γεγονός που είναι μοναδικό για αρχαίο συγγραφέα και μάλιστα αυτοκριτική όχι μόνον επί των αυτοτελών συγγραφών του, αλλά και επί των ομιλιών του και επιστολών του.

Το έργο παρέμεινε ημιτελές.

  1. Εξομολογήσεις (Confessiones), Όπως και οι Αναθεωρήσεις έτσι και οι Εξομολογήσεις αποτελούν μοναδικό φιλολογικό είδος χριστιανικής αυτοβιογραφίας.

Συντάχθηκε  μεταξύ των ετών 397 και 401 και αποτελούνται από 13 βιβλία.

Στις Εξομολογήσεις ο Αυγουστίνος ασκεί οξεία αυτοκριτική και αυτοέλεγχο όλου του βίου.

Στο 10ο βιβλίο περιλαμβάνεται μια λεπτή ψυχολογική ανάλυση και ηθικοθρησκευτική περιγραφή, κατά την εποχή που συνέτασσε το έργο, όντας επίσκοπος.

Στα βιβλία 11-13 αναπτύσσεται το κεφάλαιο της Γενέσεως, της δημιουργίας του κόσμου και του ανθρώπου και δίδονται βαθυστόχαστες απαντήσεις σε ζητήματα θεολογικά και φιλοσοφικά περί του άχρονου Θεού, περί του χρόνου δημιουργίας του κόσμου, περί του χρόνου και της αιωνιότητας[xlvii],περί του τρισυπόστατου της Θεότητας, περί του τρισυνθέτου του ανθρώπου κ.ά.

Ο Αυγουστίνος ζητεί να αποδείξει την άπειρη φιλανθρωπία του Θεού και να εμφανίσει τη θεία χάρη, τη σωτηρία του ανθρώπου με κάθε τρόπο και πάντοτε.

Ο συγγραφέας ζητεί να διδάξει, να οικοδομήσει, να ποδηγετήσει, να κηρύξει να φιλοσοφήσει, να αντικρούσει, να απολογηθεί να καταπείσει, να ικανοποιήσει, να ηρεμήσει, να αναπαύσει κάθε βεβαρυμμένη ψυχή[xlviii].

 

Β. Φιλοσοφικά έργα

  1. Περί του ωραίου και του προσήκοντος (Del pulchro et apto).

2.Κατά των Ακαδειμικών (Contra Academicos), στο οποίο εναντιώνεται στην αρχή των σκεπτικών Νέο-Ακαδειμικών ότι τίποτα δεν μπορεί να γνωρισθεί με ασφάλεια.

  1. Περί της μακαρίας ζωής (De beata vita) αποτελούμενο από 4 βιβλία στο οποίο υποστηρίζει ότι η ευτυχία της ζωής και η μακαριότητα έγκεινται στη γνώση του Θεού
  2. Περί της τάξεως (De ordine), σε 2 βιβλία.
  3. Μονόλογοι (Soliloquia), σε 2 βιβλία.
  4. Περί της αθανασίας της ψυχής (de immortalitate animae), ατελές, επειδή ο Αυγουστίνος παραπονείται ότι ήρθε στη δημοσιότητα παρά τη θέλησή του.
  5. Εγκυκλοπαιδικά έργα, δηλαδή εγχειρίδια των διαφόρων επιστημών και τεχνών υπό τον τίτλο Disciplinarum libri (De grammatica, De musica (De rhythmo), De dialectica, De rhetorica, De geometrica, De arithmetica, De philosophia. Εκτός των δύο πρώτων τα υπόλοιπα ουδέποτε αποπερατώθηκαν, ενώ από το De grammatica διασώθηκαν 2 αποσπάσματα

Πλήρες διασώθηκε το De music libis ex.

Από το σύγγραμμα αυτό διασώθηκαν αποσπασματικά το Principia dialecticae και Principia rhetorices, ενώ οι Categoria edecem ex Aristotele decerptae θεωρούνται νόθες.

  1. Περί ποσότητος της ψυχής (De quantitat e animae).
  2. Περί του Δασκάλου (De magistro).

Όλα τα φιλοσοφικά έργα του Αυγουστίνου είναι γραμμένα με τη μορφή διαλόγου, ενώ όχι μόνο αυτό το λογοτεχνικό είδος, αλλά και το ύφος και τα νοήματα και οι ιδέες είναι πλατωνικά.

Γ. Θεολογικά έργα

Α. Απολογητικά

  1. Περί της πολιτείας του Θεού (De civitate Dei).

To εκτενέστερο, σπουδαιότερο απ’ όλα τα έργα του Αυγουστίνου.

Συντάχθηκε στην Ιππώνα μεταξύ των ετών 413-426 και αποτελείται από 22 βιβλία.

Με το έργο επιζητείται να αποδειχθεί ότι τα συμβαίνοντα στις ανθρώπινες κοινωνίες βρίσκονται πάντοτε εντός του σχεδίου της Θείας Πρόνοιας, ο οποία λειτουργεί χωρίς την άρση ή τη δέσμευση της ανθρώπινης βούλησης[xlix].

  1. Περί της μαντείας των δαιμόνων (De divinatione daemonum). Μικρό εγχειρίδιο που συντάχθηκε μεταξύ 406 και 411 ή 414.
  2. Πραγματεία κατά των Ιουδαίων (Tractatusad versus Judaeos).

 

Β. Δογματικά έργα

1.Εγχειρίδιον προς Λαυρέντιον είτε περί της πίστεως, ελπίδος, και αγάπης (Enchiridion ad Laurentium sive De fide, spe et caritate liber unus). Γράφτηκε το 423 κατά παράκληση του Ρωμαίου φίλου του Λαυρεντίου που του ζήτησε συνοπτική έκθεση της χριστιανικής Δογματικής και Ηθικής.

  1. Περί πίστεως και συμβόλου (De fide et symbol). Ουσιαστικά περιλαμβάνει τον υπό τον Αυγουστίνο λόγο στην σύνοδο της Ιππώνος στις 8 Οκτωβρίου 393.

Είναι περιληπτική ερμηνεία του αποστολικού συμβόλου.

  1. Λόγοι περί συμβόλου προς κατηχούμενους (Sermones de symbol ad catechumenos), των οποίων η γνησιότητα αμφισβητείται.
  2. Περί πίστεως εις τα μη ορώμενα (De fide rerum quae non videntur). Ομιλία του 399-400 για την ανάγκη πίστης στις υπερφυσικές αλήθειες.
  3. Περί πίστεως και έργων (De fide et operibus). Γραμμένο το 413. Σχετικά με το ότι δεν αρκεί η πίστη, αλλά υπάρχει ανάγκη και αγαθοεργιών.
  4. Περί Τριάδος (Detrinitate). To σπουδαιότερο δογματικό έργο του Αυγουστίνου, το οποίο συντάχθηκε σε διάστημα 17 ετών (399-416). Αποτελείται από 15 βιβλία, εκ των οποίων τα 8 πρώτα αναπτύσσουν το τριαδικό δόγμα στη βάση της Αγίας Γραφής, τα δε επόμενα διασαφηνίζουν το τριαδικό δόγμα δι’ αναλογιών από τον ψυχικό κόσμο.

 

Η Τριαδολογία του Αυγουστίνου

Ο Τριαδικός Θεός είναι απλός και άτρεπτος, και είναι απλός επειδή ταυτίζεται το έχειν με το είναι του. Αντίθετα ο κτιστός κόσμος είναι τρεπτός και σύνθετος και μπορεί να χάσει ότι έχει. Υπάρχει χαώδης διαφορά ανάμεσα στον Θεό και τον κόσμο, κι ο άνθρωπος δεν γνωρίζει επί της ουσίας τον Θεό. Το χάσμα αυτό όμως δεν είναι και αγεφύρωτο επειδή υπάρχει ένας μεσίτης ο Υιός του Θεού. Ο Τριαδικός θεός είναι συγχρόνως ενότητα και διάκριση των θείων προσώπων[l]. Η ενότητα ξεκινά από την κοινή θεία ουσία και φύση και επεκτείνεται και στην κοινή θέληση, πράξη ή ενέργεια. Μέχρις εδώ ο Αυγουστίνος ακολουθεί την σκέψη των Καππαδοκών πατέρων, την οποία γνωρίζει έμμεσα μόνο, αφού αγνοεί την ελληνική γλώσσα, δια μέσου άλλων θεολόγων που την γνωρίζουν όπως ο Ιλάριος Πικταβίου και ο Αμβρόσιος Μεδιολάνων.

Επί του ζητήματος της γνώσης ης ελληνικής γλώσσας και γραφής[li] από τον Αυγουστίνο υπάρχει και η άποψη ότι ίσως να μπορούσε να διαβάσει ελληνικά κείμενα με τη βοήθεια λεξικού, αν και η γνώση της ελληνικής την οποία είχε δεν ήταν καλή[lii].

Επίσης, αγνοούσε την εβραϊκή γλώσσα και το εβραϊκό αλφάβητο[liii].

Ο Αυγουστίνος επιχειρεί να περιγράψει τις ενδοτριαδικές σχέσεις με εικόνες ειλημμένες από τις λειτουργίες της ανθρώπινης ψυχής: όπως είμαστε ,λέει, μια αδιαίρετη ενότητα, αλλά αποτελούμαστε από 

«μνήμη», «νου» και «θέληση» (μνήμη, νόηση, άμεση και έμμεση και βούληση)[liv] έτσι συμβαίνει και με τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος.

Αποκλίνει από την Καππαδοκική θεολογία κατά το ό,τι δίνει έμφαση στη ενότητα του τριαδικού Θεού παρά στις υποστατικές διακρίσεις, εκκινώντας από την «φύση» ή «ουσία» του Θεού κι όχι από τα «Πρόσωπα». Αντίθετα οι Καππαδόκες εκκινούν από τα «Πρόσωπα» και στη συνέχεια επιχειρούν κατά το δυνατόν να μιλήσουν για τη θεία φύση.

Ο Αυγουστίνος αναπτύσσει την περί σχέσεων θεολογία του για να απαντήσει στον Αρειανισμό, ο οποίος θεωρούσε πως στον Θεό δεν υπάρχει συμβεβηκός, δηλαδή αλλαγή ή ποιότητα, κάτι που συνεπαγόταν πως ο Υιός ήταν ετερούσιος.

Ο Αυγουστίνος απαντούσε πως, η μεταξύ του Υιού και του Πατρός σχέση είναι σχέση ουσίας. Και οι δύο είναι ομοούσιοι.

Ένα μειονέκτημα της θεολογίας του ήταν η ανυπαρξία στην λατινική γλώσσα όρων επαρκών να αποδώσουν της θεολογικές έννοιες. Έτσι για τον όρο «Υπόστασις» χρησιμοποιεί τον όρο «Πρόσωπο» και αποδίδει στην λατινική τον όρο «Υπόστασις» ως substantia, ο οποίος χρησιμοποιείται για να αποδοθεί η ουσία και το θείο είναι.

Ανεξάρτητα από αυτό ο λόγος που ο Αυγουστίνος δεν αναπτύσσει εκτενώς μία τριαδική θεολογία έχει να κάνει με το ενδεχόμενο να οδηγηθεί στην παραδοχή τριών θεοτήτων ή μιας τριπλής θεότητας.

Η περί των σχέσεων των τριών προσώπων της θεότητας θεολογία του έχει αριστοτελική φιλοσοφική ρίζα[lv].

Το De trinitate μεταφράστηκε, αρχικά, στα ελληνικά, από τον Μάξιμο Πλανούδη το 13ο αιώνα.

  1. Περί των μοιχικών γάμων προς Πολλέντινον (De conjugiis ad ulterinis ad Pollentium). Γράφτηκε περί το 419, αποτελείται από 2 βιβλία και αναφέρει ότι ο χριστιανικός γάμος είναι αδιάλυτος.
  2. Περί των νεκρών καταβλητέας μερίμνης (De cura gerenda pro mortuis. Γράφτηκε περί το 421, ως απάντηση σε ερώτημα περί του ζητήματος που τέθηκε από τον άγιο Παυλίνο Νώλης.

9.Περί 83 διαφορετικών ζητημάτων (De diversis quaestionibus octoginta tribus liber unus). Το πρώτο ήμισυ των ερωτημάτων είναι δογματικού περιεχομένου, τα δε υπόλοιπα ερμηνευτικού.

10 Περί διαφόρων ζητημάτων προς τον Σιμπλικιανό (De diversis quaestionibus ad Simplicanum libri duo). Περί το  379, για να απαντήσει σε ρωτήματα του διαδόχου του Αμβροσίου Μεδιολάνων, Σιμπλικιανού, σχετικά με το νόημα ορισμένων θέσεων της προς Ρωμαίους επιστολής και των Βασιλειών.

  1. Περί 8 ζητημάτων του Δουλκιτίου (De octo Dulcitii quaestionibus liber unus). Γράφτηκε, μάλλον, μεταξύ του 422 και 425 και απαντά σε ερμηνευτικά και δογματικά ζητήματα που έθεσε ο αυτοκρατορικός νοτάριος στην Καρθαγένη Δουλκίτιος.

Γ. Αντιρρητικά έργα και δογματοπολεμικά

-Περί των αιρέσεων προς τον Quodvultdeum (De haeresibus ad Quodvultdeum).

Το έργο αυτό θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως εισαγωγή στα ειδικά αντιρρητικά και πολεμικά έργα του τα οποία στρέφονται κατά των αιρέσεων του Μανιχαϊσμού, του Πρισκιλλιανισμού, του Δονατισμού και του Πελαγιανισμού.

Συντάχθηκε το 428-429 κατά παράκληση του διακόνου από την Καρχιδόνα Quodvultdeus.

  1. Κατά Μανιχαίων
  2. Περί των ηθώ της καθολικής εκκλησία ςκαι των ηθών των Μανιχαίων (De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum). Σε δύο βιβλία, γραμμένο το 388-389.
  3. Περί της ελευθέρας βουλήσεως βιβλία τρία (De libero arbitrio libri tres). Το έργο άρχισε να συντάσσεται στη Ρώμη το 388, αλλά ολοκληρώθηκε στην Αφρική το 395. Αποτελεί διάλογο μεταξύ του Αυγουστίνου και του Αλυπίου.
  4. Περί της Γενέσεως κατά των Μανιχαίων (De Genesi contra Manichaeos libri duo. Υπεραμύνεται των τριών πρώτων κεφαλαίων της Γενέσεως κατά των Μανιχαίων. Έχει γραφτεί το 389.
  5. Περί της Αληθούς θρησκείας (De verareligione liber unus), σχετικά με το ότι η μοναδική αλήθεια βρίσκεται στην Καθολική Εκκλησία.
  6. Περί της ωφελείας του πιστεύειν προς τον Ονωράτον(DeutitlitatecredendiadHonoratum). Εγράφη στην Ιππώνα, όταν ήταν πρεσβύτερος περί το 391.
  7. Περί των δύο ψυχών κατά Μανιχαίων (DeduabusanimabuscontraManichaeos). Έργο του391 περίπου.
  8. Πρακτικά ή συζήτησις κατά του Μανιχαίου Φορτουνάτου (AetaseudisputatiocontraFortunatumManichaeum). Με βάση τις συζητήσεις της 28ης και 29ης Αυγούστου 392 στην Ιππώνα.
  9. Κατά του Μανιχαίου Αδειμάντου (ContraAdimantumManichaeidiscipulum). Περί το Σχετικά με την εγκυρότητα της Παλαιάς Διαθήκης.
  10. Κατά της επιστολής Μανιχαίου, ην λέγουσι θεμελιώδη (ContraepistolamManichaeiquamvocantfundamenti). Περί το 397. Εδώ συναντούμε την περίφημη ρήση του Αυγουστίνου «Egoveroevangeliononcrederem, nisimecatholicaeecclesiaecommoveretauctoritas» που σημαίνει ότι εγώ δεν θα πίστευα στο αληθές ευαγγέλιο αν η αυθεντία της καθολικής Εκκλησίας δεν με παρακινούσε.
  11. ΚατάτουΜανιχαίουΦαύστου(Contra Faustum Manichaeum libri triginta tres).Περί το 400.Τριάντα τρία βιβλία που περιέχουν την συνδιάλεξη του Αυγουστίνου με τον κορυφαίο των Μανιχαίων Φαύστου, επισκόπου Μιλεύης στη Βόρεια Αφρική. Είναι το σπουδαιότερο και εκτενέστερο έργο του Αυγουστίνου κατά του μανιχαϊσμού.
  12. Περί των πρακτικών των συζητήσεων μετά του Μανιχαίου Φήλικος (DeactisFeliceManichaeolibriduo). Αφορά τη συζήτηση περί της ελευθερίας της βουλήσεως.
  13. Περί της φύσεως του αγαθού κατά Μανιχαίων (DenaturabonicontraManichaeos). Περί το 404, για την συνύπαρξηκαλού και κακού.
  14. Κατά του Μανιχαίου Σεκουνδίνου (ContraSecundinumManichaeum). Γράφτηκε περί το405 . Απαντά στον Σεκουνδίνο που τον παρότρυνε τον Αυγουστίνο να γυρίσει στον Μανιχαϊσμό.
  15. Κατά του πολεμίου του νόμου και των προφητών (Contraadversariumlegisetprophetarum) και Προς Ορώσιον κατά των Πρισκιλλιανιστών και Ωριγενιστών (AdOrosiumcontraPriscillianistasetOrigenistas).

Οι Πρισκιλλιανιστές ήταν συγγενής αίρεση των Μανιχαίων, στην Ισπανία. Το πρώτο από αυτά τα έργα γράφτηκε περί το 420 και είχε να κάνει με την αντίκρουση της κακόδοξης αντίληψης ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι έργο πονηρού δαίμονος. Το δεύτερο απαντά σε ερώτημα του Ισπανού πρεσβυτέρου Ορωσίου περί Πρισκιλλιανισμού και Ωριγενισμού.

ΙΙ. Κατά Δονατιστών.

  1. Ψαλμός κατά της μερίδος του Δονάτου (PsalmuscontrapartemDonati). Περί το 393.Δημώδες ποίημα ή ψαλμός για λαϊκή χρήση.
  2. Κατά της επιστολής του Δονάτου (ContraepistolamDonati), (απολεσθέν).
  3. Κατά της μερίδος του Δονάτου, σε δύο βιβλία. Συνταχθέν το 399, (απολεσθέν).
  4. Κατά της επιστολής του Παρμενιανού (ContraepistolamParmenianilibritres). Γραμμένοπερί το 400.
  5. Περί βαπτίσματος κατά των Δονατιστών (DebaptismocontraDonatistaslibriseptem) Έργο περίπου του 400 στο οποίοαποκρούει τη θεωρία του αναβαπτισμού.
  6. Κατά του Δονατιστού Κεντουρίου (ContraquodattulitCenturiusaDonatistisliberunus), γραμμένο μετά το 400 (απολεσθέν).
  7. Κατά των γραμμάτων του Πετιλιανού δονατιστού επισκόπου Σύρτεως (ContralitteraPetilianiDonatistasCirtrnsisepiscopilibritres. Γραμμένο μεταξύ του 401 και 403.
  8. Επιστολή προς τους Καθολικούς κατά των Δονατιστών είτε περί της ενότητος της Εκκλησίας (AdCatholicosepistolacontraDonatistas, vulgoDeunitateecclesiaeunus). Αμφισβητείται η γνησιότητά του.
  9. Κατά του γραμματικού Κρεσκονίου, οπαδού του Δονάτου (ContraCresconiumgrammaticumpartisDonatilibriquator). Έργο που γράφτηκε το 406.
  10. Μία Συλλογή μαρτυριών και αποδείξεων των ετών 406-407 υπό τον τίτλο“ProbationumettestimoniorumcontraDonatistasliberunus,απολεσθέν.
  11. Επίσης απολεσθέντα θεωρούνται τα έργα ContranascioquemDonatistamliberunus , Κατά του ον αγνοώ Δονατιστού (406/7) και AdmonitioDonatistarumdeMaximianistis (Υπόμνησις Δονατιστών περί Μαξιμιανιστών), έργο των ετών 406/407.
  12. Περί του ενός βαπτίσματος κατά του Πελιτιανού προς τον Κωνσταντίνον (DeunicobaptismcontraPetilianum, adConstantinum,liberunus).
  13. De Maximianistis contra Donatistas liber unus. Συντάχθηκε το 410-411 και είναι απολεσθέν.
  14. Βραχεία είδησις περί της μετά των Δονατιστών διαπραγματεύσεως (BreviculuscollationiscumDonatistis). Περίληψη συνδιάλεξης που έγινε στην Καρθαγένη το 411.
  15. Συμπλήρωση του προηγούμενου έργου είναι το έργο:Προς τους Δονατιστάς μετά την διαπραγμάτευση (AdDonatistaspostcollationemlibrunus,του 412.
  16. Προς τον Εμέριτον, επίσκοπον των Δονατιστών μετά την διαπραγμάτευση.(Ad Emeritum Donatistarum episcopum post collationem liber unus . Περίτο 417, απολεσθέν.
  17. ΛόγοςπροςτονλαόντηςενΚαισαρείαΕκκλησίας, παρόντοςΕμερίτου(Sermo ad Caesarieensis ecclesiae plebem Emerito praesente habitus). Εννοεί την Καισαρεία της Μαυριτανίας στη Β. Αφρική και είναι ο λόγος που εξεφώνησε την 18η Σεπτεμβρίου 418 για την ανάγκη συμφιλίωσης Καθολικών και Δονατιστών.
  18. Βιβλίον περί των διαπραγματεύσεων μετά του Εμερίτου, του εν Καισαρεία Δονατιστού επισκόπου (LiberdegestiscumEmerito, CaesareensiDonatistarumepiscopo). Στενογραφημένη απόδοση των συζητήσεων της 18ης-20ης Σεπτεμβρίου 418, στην Καισαρεία.
  19. Κατά του Γκαουδεντίου επισκόπου των Δονατιστών (ContraGaudentiumDonatistarumepiscopumlibriduo. Περί το 420.

Ο Γκαουδέντιος ήταν κατά το 411 ένας από τους αρχηγούς των Δονατιστών στην Καρθαγένη.

Μηγνήσιαθεωρούνταιταέργα Sermo de Rusticiano subdiacono a Donatistis rebaptizato et in diaconum ordinate και  Contra Fulgentium Donatistam.

 

 

Η . Ποιήματα

  1. Psalmus contra partem Donati. Εναντίον των Δονατιστών.
  2. Deanima (αποδίδεται).
  3. Exsultet (προεόρτιο της Αναστάσεως, ψαλλόμενο το Μ. Σάββατο), αποδιδόμενο το οποίο, όμως, δεν του ανήκει.
  4. Στην Anthologia Latina βρίσκονται πολλά δίστιχα (ρητά, αποφθέγματα ) που αποδίδονται στον Αυγουστίνο.
  5. Επιτάφειον Επίγραμμα εις τον διάκονον Nabor, που δολοφονήθηκε από τους Δονατιστές.

Ελληνικές μεταφράσεις του έργου του Αυγουστίνου

  1. Μάξιμου Πλανούδη (1310), ο οποίος μετέφρασε το De trinitate και το ψευδο-Αυγουστίνειο Dedecemabusionumgradibus.
  2. Δημητρίου Κυδώνη (1324-1397/8), ο οποίος μετέφρασε τους Μονολόγους (Soliloquia), το Defideseuderegulaveraefidei, του Πρόσπερου Ακυιτανίας Augustinidelibatarumliber,  το αποδιδόμενο στον Αυγουστίνο έργο του  Fulgentius von Ruspe, De fide ad Petrum), και επίσης πολλές επιστολές όπως και μέρος της Ερμηνείας του Αυγουστίνου εις τον Ευαγγελιστή Ιωάννη που κατά κάποιους αποδίδεται στον Βησσαρίωνα.
  3. Αυγουστίνεια και ψευδο-Αυγουστίνια έργα επίσης μετέφρασαν και οι Πρόχορος Κυδώνης \(1330-1368/9), Ιωάννης Κασσομάτης, Νεόφυτος Ροδινός (1669, θάνατος), Αυγουστίνος Χαλκός, Ευγένειος Βούλγαρης (θάνατος 1806), Δ. Σ. Μενάγιας, ο Πενταπόλεως Νεκτάριος Κεφαλάς, ο Ανδρέας Δαλέζιος κ.ά.
  4. Δημοσίευση περί των ελληνικών μεταφράσεων του Αυγουστίνου έκανε ο Mich. Ranckl, Die griechischen Augustinusubersetzungen, στο Miscellanea Francesco Ehrle. Srcitti di storia et paleografia, I (Roma 1929), 1-38[lviii].

Βιβλιογραφία

Μελέτες

Walter Berscihn,, Ελληνικά γράμματα και λατινικός μεσαίωνας.Από τον Ιερώνυμο ως τον Νικόλαο Κουσανό, Μτφρ:  Δ. Ζ. Νικήτας, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1998.

Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλου, Χριστιανικά και φιλοσοφικά μελετήματα, Βιβλιοθήκη Αποστολικής Διακονίας, Αθήναι 1949.

Παναγιώτη Κανελλόπουλου, Ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος. Από τον Αυγουστίνο ως τον Γκαίτε, τόμος, Α’, Αετός, Αθήνα 1942.

Κωνστ. Γ. Μπόνη, Ο Άγιος Αυγουστίνος Επίσκοπος Ιππώνος, [13 Ν/βρίου 354 – 28 Αυγ. 430].Βίος και συγγράμματα, Ανάτυπον εκ της Επιστημονικής Επετηρίδος της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Τόμος ΙΕ’, τιμητικόν αφιέρωμα εις Νικόλαον Λούβαριν, Αθήναι 1964.

Μπέρτραντ Ράσσελ, Ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας Α. Η αρχαία φιλοσοφία.Η καθολική φιλοσοφία, τόμος Α’, μτφρ.-σημειώσεις: Αιμ. Χουρμούζιου, Ι. Δ. Αρσενίδης & Σία, Αθήνα, χχ.

 

Εγκυκλοπαίδειες

Θ. Βέικος, «Ο Αυγουστίνος ως στοχαστής», Πάπυρος-Λαρούς-Μπριττάνικα, τόμος 12, Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα 1996.

Χ.Ο., «Αυγουστίνος», Πάπυρος-Λαρούς-Μπριττάνικα, τόμος 12, Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα 1996

Άρθρα

Πέτρος Βασιλειάδης, Ο ιερός Αυγουστίνος ως ερμηνευτής του αποστόλου Παύλου και το πρόβλημα της ανθρώπινης σεξουαλικότητας, προέλευση academia.edu.

 

Γεώργιος Μαρτζέλος, Νους και βούληση κατά τον Ιερό Αυγουστίνο και την ελληνική πατερική παράδοση, προέλευση academia.edu.

Πανεπιστημιακές σημειώσεις

Γεώργιος Στείρης, Σημειώσεις ΦΣ 105 «Μεσαιωνική Φιλοσοφία», Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Φιλοσοφίας, Αθήνα, χ.χ, προέλευση academia.edu.

Ιστοσελίδες

 

Γενικό Νοσοκομείο Πύργου - "Η Βαριά βιομηχανία παραγωγής υπηρεσιών υγείας στον νομό"

Μυλωνόπουλος Τ.

Αδιαμφισβήτητα το να στήσεις ξανά στα πόδια του ένα Δημόσιο Σύστημα Υγείας μετά από τη βαρβαρότητα τριών μνημονίων λιτότητας και περικοπών δαπανών δεν είναι εύκολο πράγμα.

Άλλο πράγμα όμως αυτό και άλλο πράγμα είναι να ασκείς Διοίκηση στο κεντρικό νοσηλευτικό ίδρυμα του τόπου σου επί τρία χρόνια δημιουργώντας μια εικόνα παραπλάνησης και εξωραϊσμού της πραγματικότητας-καθημερινότητας.

Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά;

Το Φεβρουάριο του 2019 μια από τις πολλές ανακοινώσεις στον τοπικό τύπο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Διοικητής του Νοσοκομείου Ηλίας μας ενημέρωνε για τις εντυπωσιακές επιδόσεις της Νοσοκομειακής Μονάδας του Πύργου

Με λίγα λόγια το δημοσίευμα έκανε λόγο για αύξηση της λειτουργικής ικανότητας σχεδόν όλων των κλινικών, συμπεριλαμβανομένης βέβαια και της παθολογικής κλινικής την οποία μάλιστα χαρακτήρισε ως «πρωταθλήτρια» στις εισαγωγές.

Όλα αυτά βέβαια τα λειτουργικά στοιχεία των κλινικών διαψεύδονται από την πραγματικότητα που δυστυχώς την βιώνουν στην καθημερινότητας ασθενείς συγγενείς και επισκέπτες που έρχονται σε επαφή με την νοσηλευτική μονάδα Πύργου παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού

Τον Ιούνιο του 2019 δηλαδή τρεις μίνες μετά ας δούμε την πραγματική εικόνα που δεν χωράει καμιά διάψευση….

Από Δευτέρα 10-06-2019 το0 Νοσοκομείο στερείται των υπηρεσιών του μοναδικού πνευμονολόγου καθώς μετακινείται κατόπιν εντολής της 6υς ΥΠΕ στην Πάτρα
Το γεγονός αυτό καθιστά προβληματική έως ανύπαρκτον τον προεγγχειριτικό πνευμονολογικό έλεγχο.
Αυτό με απλά λόγια σημαίνει ότι την λύση οι ασθενείς είναι υποχρεωμένοι να την αναζητήσουν από ιδιώτη πνευμονολόγο.
Στο Νοσοκομείο βέβαια είναι γνωστό ότι υπάρχουν άλλοι δυο πνευμονολόγοι οι οποίοι όμως προσφέρουν υπηρεσίες σαν διευθυντές τμημάτων (Τμήμα Επειγόντων και ΜΕΘ)
Με την μετακίνηση αυτή αυτομάτως ακυρώνονται όλα τα προγραμματισμένα ραντεβού του συγκεκριμένου γιατρού με αποτέλεσμα οι ασθενείς να διαμαρτύρονται και δικαίως το πρωί στου διαδρόμου των εξωτερικών ιατρείων

Όσον αφορά την «πρωταθλήτρια» παθολογική κλινική καλό είναι να σας ενημερώσουμε ότι πλέον στερείται και των υπηρεσιών και από έναν άλλον παθολόγο που μετατίθεται στο ΚΑΤ με ότι αυτό σημαίνει για το περιβόητο πρόγραμμα εφημεριών (μείον έξι εφημερίες)

Επίκειται η αποχώρηση δυο επικουρικών γιατρών μέσα στο καλοκαίρι

Έχει ήδη αποχωρήσει μια νοσηλεύτρια από την ΜΕΘ με εντολή της 6ης ΥΠΕ για Αίγιο με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην ανοίξει το 6ο πολυδιαφημισμένο κρεβάτι αλλά η διευθύντρια να σκέπτεται να κλείσει το 5ο…

`Η καρδιολογική κλινική αποδυναμώνεται αφού εκτός από την καρδιολόγο που απουσιάζει με άδεια κύησης στο τέλος του μήνα επίκειται η αποχώρηση μιας επικουρικής καρδιολόγου αφού τελειώνει η σύμβαση της, χωρίς να έχει διάθεση να συνεχίσει.


Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι περισσότερες μετακινήσεις – αποσπάσεις – διορισμοί γίνονται σε κλίμα προεκλογικών και πελατειακών ρουσφετιών, δηλαδή το παλαιοκομματικό σύστημα όχι μόνο δεν επαλείφθηκε αλλά θέριεψε και φυσικά υπάρχει ακόμη χρόνος μέχρι τις εκλογές το όποιον σημαίνει μεθερμηνευόμενο ότι το έργο δεν έχει τελειώσει ακόμη….

Δεν γνωρίζουμε αν μετά από όλα αυτά αν η παθολογική θα παραμείνει πρωταθλήτρια το μόνο σίγουρο είναι ότι η Διοικητής μάλλον κινδυνεύει με υποβιβασμό (αυτό ας το κρίνουν οι συμπολίτες μας ).

Ευτυχώς την παρτίδα έρχεται να σώσει ο καινούργιος Διοικητής του Νοσοκομείου Αμαλιάδας που εφεύρε την μαγική συνταγή της σωτηρίας του συστήματος Υγείας .

Συγκεκριμένα κατάφερες μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα να πρωτοστατήσει στην δημιουργία δυο συλλόγων φίλων Νοσοκομείου ο πρώτος στα Κρέστενα και το δεύτερος πρόσφατα την Αμαλιάδα στον όποιον μάλιστα ορίστηκε προσωρινός πρόεδρος ο ομογενής που δώρισε αξονικό τομογράφο στο Νοσοκομείο…….!!!!!!!!!

Ιδου πεδίο δόξης λαμπρό για τους καθηγητές της Δημόσιας Υγείας που όλα αυτά δεν τα είχαν κατά νου….

Τι άλλο έχουν να δουν τα ματιά μας και να ακούσουν τα αυτιά μας σε αυτόν τον πολύπαθοτόπο


ΥΓ Επειδή η θητεία του Διοικητή του Γενικού Νοσοκομείου Ηλείας λήγει στις 25-07-2019 για την συνέχεια υπάρχουν τρία δυνατά σενάρια

Να εκτιμηθεί το έργο του στο Νοσοκομείο και να ανανεωθεί η θητεία του!!!!

Να εκτιμηθούν γενικότερα οι Διοικητικές του ικανότητες και κληθεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε κάποιο πιο νευραλγικό πόστο του τόπου μας!!!!

Να επιτρέψει εκεί που ήτανε………


Ίδομεν

 


ΜΥΛΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΑΚΗΣ
Γραμματέας Φαρμακευτικού Συλλόγου Ηλείας
Πρώην Μέλος ΔΣ Γενικού Νοσοκομείου Ηλείας

Ζωή απ’ την Αρχή

Λύγκας Κ.

του Κώστα Λύγκα

 

Έρχεται λοιπόν η στιγμή, όπου οι επιτυχόντες θα δουν τα ονόματά τους τυπωμένα αλφαβητικά, κάτω από το λογότυπο του υπουργείου. Όλοι κοιτάζουν με αγωνία για να δουν αυτό που ήδη γνωρίζουν από το διαδίκτυο. Θέλουν να το διαπιστώσουν με τον πιο έγκυρο τρόπο. Και η επίσημη απόδειξη, είναι τα χαρτιά με τα αποτελέσματα, κολλημένα στο γυαλί με σελοτέϊπ. Είναι η πράξη του τέλους.
Αυτήν όμως την ώρα, αρχίζει η περιπέτεια των σπουδών που όλοι περιμένουν. Άρα αν το δεις διαφορετικά δεν πρόκειται για το τέλος. Αλλά για την αρχή που δίνει το σήμα της αναχώρησης από την μικρή πατρίδα των παιδικών χρόνων, προς την αναζήτηση της ανεξαρτησίας που ο καθένας ψάχνει. Χωρίς εμπειρία, αλλά με ισχυρή διάθεση που αντιμετωπίζει κάθε δυσκολία, θέλουν όλοι να αισθανθούν και να ζήσουν την αυτονομία της προσωπικής ζωής. Η ατομική ικανότητα της μάθησης, η πολύμηνη προσπάθεια πάνω στα βιβλία κατεύθυνσης, και η ψυχολογία του τριώρου της εξέτασης, περνάνε από τα φίλτρα των αριθμών και γίνονται πόλεις. Εκεί η ζωή μηδενίζει το κοντέρ και ξεκινάει από την αρχή. Εκτός των ορίων του σπιτιού και μακριά από τον έλεγχο του ανελέητου κουτσομπολιού, οι νέοι φοιτητές δημιουργούν τους δικούς τους κόσμους. Τα θρανία ακίνητα πλέον στις αίθουσες, θα περιμένουν τους επόμενους.
Οι γονείς κοιτάζουν στα μάτια τους γιούς και τις κόρες τους με το παράπονο του αποχωρισμού. Οι βαθμοί της επιτυχίας μεταμορφώνονται σε χιλιόμετρα, χωρίς την ευαισθησία του νόστου. Γι’ αυτό η απομάκρυνση του πρωτοετούς από την ανώφελη πλέον οικογενειακή προστασία έχει διαφορετικές όψεις. Τελικά όμως εκείνη που μετράει περισσότερο, έχει να κάνει με τις σπουδές και την μετέπειτα επαγγελματική αποκατάσταση. Αλλά μην πάμε τόσο μακριά. Γιατί προηγείται η υποχρέωση του νεαρού φοιτητή, να μετατρέψει την ευχαρίστηση σε εργαστηριακή παρακολούθηση, σε διάβασμα ογκώδους ύλης και «πέρασμα» των μαθημάτων. Δηλαδή ο ενθουσιασμός του πρώτου έτους, να γίνει τελικά πτυχίο.
Η μελλούμενη πενταετία ή εξαετία είναι ήδη ενδιαφέρουσα και ελκυστική για εκείνον που θα την βιώσει. Στην πρώτη φάση έχει και μια δόση μυστικισμού, αφού είναι ακόμα άγνωστη και μοιάζει με όνειρο. Γι’ αυτό οι μέρες μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, είναι γεμάτες με την ανυπομονησία της εγκατάστασης στην πόλη των σπουδών, της ενηλικίωσης και του ξενυχτιού. Η περιέργεια του μυαλού και η αδημονία των οι αισθήσεων γεννούν επιθυμίες που θέλουν ικανοποίηση. Τη λύση έρχεται να δώσει η απομάκρυνση από τις οικογενειακές παραινέσεις, τις φιλικές προτροπές και τις συγγενικές νουθεσίες. Έφτασε δηλαδή ο καιρός που ο νέος πολίτης θα περπατήσει στους μεγάλους χώρους ενός ιδρύματος, που χρόνια καταπόνησε το μυαλό, ακόμα και το σώμα του για να το καταφέρει. Οι ατελείωτοι διάδρομοι, οι μεγάλοι τοίχοι, οι ογκώδεις κολώνες, θα τον υποβάλλουν με το μέγεθός τους καθώς θα τα κοιτάζει. Σαν να είναι αυτός ο σκοπός τους. Αν και η πανεπιστημιακή μεγαλοπρέπεια είναι πλέον νεκρή, οι πρώτες εικόνες κανένα δεν αφήνουν αδιάφορο. ακόμα κι' όταν οι άνθρωποι καταστρέφουν τους «μύθους» τους.
Το μεγάλο αμφιθέατρο με τις σκουροκόκκινες τοιχογραφίες αριστερά και δεξιά. Η βιβλιοθήκη με τα πολλά επίπεδα να θυμίζει το «Όνομα του Ρόδου» και να προκαλεί δέος ο αριθμός των βιβλίων που έχει στα ράφια της. Το δεύτερο αμφιθέατρο μοντέρνας αισθητικής και μεγαλύτερο του πρώτου, με μεγάλη οθόνη πίσω από βήμα του ομιλητή. Το τεράστιο εστιατόριο που έμοιαζε σαν κλειστό στάδιο πέντε επί πέντε, με ευθυγραμμισμένα τα τραπέζια και τις καρέκλες. Μπροστά από τη βιβλιοθήκη σε μεγάλο ελεύθερο χώρο, μια σειρά αρχαιοελληνικών αγαλμάτων συνθέτουν ένα μίγμα εξωπραγματικής τελειότητας και αφηρημένης φιλοσοφίας. Πίσω από τα αγάλματα μία μεγάλη τζαμαρία αφήνει το μάτι να βλέπει ένα επίσης μεγάλο αίθριο με περιποιημένους θάμνους και ένα μεγάλο δένδρο στο κέντρο του χώρου. Ο αρχιτέκτονας σίγουρα είχε στο σχέδιο του, να τοποθετήσει την επιστημονική αλήθεια «χαμένη» στην «υπερμεγέθη φαντασία».
Έξω από τις εγκαταστάσεις της σχολής, η εικόνα του κόσμου και των σχέσεων ήταν διαφορετική. Σε μικρή απόσταση, τα φοιτητικά στέκια ήταν σε θέση να εξυπηρετούν όλον αυτό τον κόσμο που εργάζεται και χασομεράει στην πανεπιστημιακή γειτονιά, για λόγους πραγματικούς ή φανταστικούς. Τα μικρά καφέ και τα σαντουϊτσάδικα, επώνυμα κι’ ανώνυμα, σχεδόν πάντα γεμάτα από τις πρωϊνές ώρες. Για να μισοχορτάσουν και να ρηλαξάρουν οι παρευρισκόμενοι φοιτητές όποτε γουστάρουν. Ακόμα και οι συνεπείς επιτελικοί μπορούν να χαλαρώσουν για λίγο, ή να λουφάρουν από τους προσωπικούς εξαναγκασμούς τους. Ενώ οι παρορμητικοί ξενυχτισμένοι χωρίς πίεση, έχουν συνάψει συμφωνία με την κραιπάλη του οικογενειακού μηνιάτικου. Από διαίσθηση θα έλεγε κανείς, αλλά και λόγω παράδοσης στην αραχτή, πως αυτά τα μικρά καφέ, είναι τα καλύτερα σημεία.
Κουβέντες σοβαρές, πλάκες, κουτσομπολιά και ανέκδοτα, φλέρτ, καμάκια και μπηχτές, κόντρες και οπωσδήποτε ποδοσφαιρικές αερολογίες. Όλα λέγονται εδώ κι’ ας είναι όπως πάντα οι διαφωνίες, πιο πολλές από τις συμφωνίες. Όμως αλήθεια τίποτα δεν είναι στο κενό. Τα φληναφήματα, οι εξυπνάδες, οι δολιότητες και οι σαχλαμάρες, φτιάχνουν τον άνθρωπο και ωριμάζουν τη σκέψη. Η γουλιά του καφέ από τον ουρανίσκο κατεβαίνει λυτρωτικά στο βάθος της γλώσσας. Είναι η περιπέτεια του σκέτου καπουτσίνο, που φθάνει στη λέξη και στην πρόταση, για να ακολουθήσει το επιχείρημα και ο στοχασμός. Ο μάγος καφές λοιπόν δίνει ένα δεύτερο πτυχίο που παίρνει κάποιος από τη δοκιμασία της επικοινωνίας σε πραγματικές συνθήκες.
Η συντελούμενη αναδιάταξη του μυαλού, πολλά μπορεί να φέρει. Τα μεταμεσονύχτια μπαράκια και τα μεζεδοπωλεία με ότι προσφέρουν, δίνουν συνέχεια στη διάρκεια της μέρας. Τα οικογενειακά στερεότυπα αμφισβητούνται και οι προκαταλήψεις που μας ανέφεραν οι εκθεσάδες στο σχολείο υποχωρούν. Έτσι το αμφιθέατρο, ο καφές και τα τραπέζια με τα μεζεκλίκια αθόρυβα και ίσως χωρίς μεθοδικότητα αλλάζουν τα δεδομένα της συνείδησης. Παλιές ιδέες ενισχύονται ή καταργούνται, αποφάσεις αναιρούνται, για να μπουν άλλες στη θέση τους. Και στο τέλος της πενταετίας όλοι είναι διαφορετικοί απ’ ότι ξεκίνησαν.

Κορνήλιος Καστοριάδης: Η Αυτονομία ως αναγκαία συνθήκη της Δημοκρατίας

Τζινιέρης Κ.

Μελετώντας την αθηναϊκή δημοκρατία είναι αδύνατον να παραλείψουμε τον ορισμό της αυτονομίας που ενυπάρχει σε αυτήν. Κοινωνική αυτονομία για τον Καστοριάδη σημαίνει ότι η κοινωνία όχι μόνο θέτει τους δικούς της νόμους, αλλά και αναγνωρίζει αυτήν ως πηγή των νόμων της. Αντίστοιχα, ατομική αυτονομία σημαίνει ότι το άτομο θέτει τους δικούς του νόμους , έχοντας επίγνωση των επιθυμιών και των αναγκών του.[1] Υπό αυτή την έννοια αυτονομία σημαίνει την απεριόριστη αμφισβήτηση του νόμου και την ικανότητα του «πράτειν», του «ποιείν» και του «θεσμίζειν». Η αντίληψη του Καστορίαδη για την αυτονομία αντιπαρατίθεται προς την καντιανή αντίληψη της αυτονομίας ως ένας αυτοσκοπός που συνίσταται στη δράση, σύμφωνα με κάποιο νόμο που ανακαλύφθηκε με βάση κάποιον αμετάλλακτο στο διηνεκές Λόγο[2]

Μια πρώτη συνεπαγωγή που μπορούμε να κάνουμε από τον καστοριαδικό ορισμό της αυτονομίας είναι ότι η ατομική αυτονομία δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα από την κοινωνική αυτονομία και το αντίστροφο. Επιπλέον η ατομική αυτονομία είναι δυνατή μόνο αν τα άτομα συμμετέχουν άμεσα στη διαμόρφωση και την εφαρμογή των κοινωνικών νόμων, οι οποίοι καθορίζουν την δραστηριότητά τους. Η κοινωνική οργάνωση θεμελιώνεται στην άμεση δημοκρατία και όχι στη σημερινή αντιπροσωπευτική δημοκρατία (η οποία θεωρείται από τον Καστοριάδη φιλελεύθερη ολιγαρχία), η οποία παριστάνει την δημοκρατία.

Η δεύτερη συνεπαγωγή  αναφέρεται στο γεγονός ότι το πρόταγμα της δημοκρατία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην κλασσική Ελλάδα  , διότι εκεί για πρώτη φορά οι άνθρωποι δημιούργησαν θεσμούς, κυρίως την άμεση δημοκρατία και την φιλοσοφία που έκαναν δυνατή την αμφισβήτηση της θεσπισμένης παράδοσης. Διότι απαραίτητη προϋπόθεση της αυτονομίας είναι η δυνατότητα αμφισβήτησης της παράδοσης γεγονός που αποκλείει όλες τις κοινωνίες που είναι θεμελιωμένες σε «ιερές αλήθειες» [3]

Είναι εμφανές, επομένως ότι το κριτήριο διάκρισης  μεταξύ αυτόνομων και ετερόνομων κοινωνιών για τον Καστοριάδη δεν βασίζεται  στο εάν οι ίδιες κοινωνίες αυτορυθμίζονται. Κάθε κοινωνία δημιουργεί τις δικές της φαντασιακές σημασίες οι οποίες καθορίζουν τις αξίες και τους θεσμούς που τις ενσωματώνουν. Αντίθετα το κριτήριο διάκρισης  είναι εάν η ιδία η κοινωνία πιστεύει ή όχι, ότι οι θεσμοί της είναι ανθρώπινα δημιουργήματα, δηλαδή δημιουργήματα που δεν έλκουν την καταγωγή τους από τη θεία βούληση. Επομένως, υπάρχει μια ασυμβατότητα ανάμεσα στη δημοκρατική παράδοση η όποια βασίζεται στην αμφισβήτηση κάθε δοσμένης αλήθειας και από την άλλη των θρησκευτικών και ιδεαλιστικών παραδόσεων ως δεδομένες ορισμένες αλήθειες. Μια κοινωνία είναι αυτόνομη όταν έχει επίγνωση ότι δεν υπάρχει καμία εξωγενής – υπερβατική πηγή των νόμων και των θεσμών της, διότι σε αυτήν την περίπτωση θα επρόκειτο για ετερονομία.

[4]Ομοίως, για τους Έλληνες, σύμφωνα με έκφραση του Θουκυδίδη, ο δήμος είναι «αυτόνομος, αυτόδικος, αυτοτελής» . Ως αυτόνομος δίνει ο ίδιος τους νόμους στον εαυτό του. Πράγματι τα ψηφίσματα της Εκκλησίας του Δήμου αποτελούν τη βάση της νομοθεσίας στην αρχαία Ελλάδα. Ως αυτόδικός έχει την εκτελεστική εξουσία στα χέρια του. Τέλος ως αυτοτελής ο δήμος κατέχει την εξουσία να αυτοκυβερνάται. Η de facto συνθήκη αυτής της πόλης είναι η αυτάρκεια, η μη εξάρτηση από τους άλλους, η δυνατότητα να αυτοθεσμίζεται, όταν βέβαια υπάρχει ίση συμμετοχή όλων στην θεσμίζουσα εξουσία με τον λόγο και με την ψήφο τους. Σχηματίζεται κατά αυτό τον τρόπο ένας δημόσιος χώρος  που περιλαμβάνει τα προβλήματα της πολιτείας..

Τη στιγμή μάλιστα που δεν υπάρχει κάποιο σημείο αναφοράς ο λόγος δεν μπορεί παρά να είναι δόξα. Ποτέ ο δήμος δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τις αποφάσεις του, υιοθετεί εκείνες που του φαίνονται πιο ορθές, μέσω της διαδικασίας του λόγου διδόναι και της πολύπλευρης όσο το δυνατόν εξέτασης  των προβλημάτων. Έτσι κατανοεί ότι σε μία δημοκρατία οφείλει ο ίδιος να ανακαλύψει τα κριτήρια και να θέσει τα όρια εντός των οποίων πρέπει να αποφασίζει και να δρα. Και ύβρις σημαίνει να ξεπερνά τα όρια τα οποία ο ίδιος εχει θέσει και όχι αυτά που τίθενται από κάποιον εξωγενή νόμο.

 

 

 

[1] «Ονομάζω αυτόνομο το άτομο το οποίο εμφανίζει ισχυρή ψυχική επένδυση του αληθινού, έχει λίγο-πολύ την πραγματική ικανότητα να αναγνωρίζει την επιθυμία του και, βεβαίως, να την διακρίνει από την πραγματικότητα, και είναι ικανό να ενεργεί έχοντας επίγνωση των επιθυμιών του, τις οποίες αποδέχεται και αναλαμβάνει[1]. Αντιστρόφως, θα πούμε ότι είναι ετερόνομο το άτομο που ενεργεί υπό την κυριαρχία των ενορμήσεών του, όντας υπόδουλο σε ένα ασυνείδητο απέναντι στο οποίο είναι εξ’ ορισμού τυφλό. Το άτομο αυτό είναι agitur, non agit: είναι ενεργούμενο δεν ενεργεί, υποκινείται από τις τυφλές δυνάμεις εντός του, αλλά δεν το γνωρίζει»

[2] ως « μιας πλασματικά αυτάρκους προσαρμογής στο υποκείμενο στο ¨Νόμο¨ του ¨Λόγου¨.

 

[3] (πχ σημερινά φονταμενταλιστικά καθεστώτα) η ακόμα και οποιοδήποτε είδος κλειστού θεωρητικού συστήματος (πχ σταλινικά καθεστώτα).

[4] Επίσης διακρίνει το αυτόνομο άνθρωπο, από την ρουσσωϊκή αντίληψη του «Κοινωνικού Συμβολαίου », ότι ο άνθρωπος ήταν ελεύθερος «πριν» την κοινωνία. Κάτι τέτοιο το θεωρεί απαράδεκτο, διότι «δεν μπορούμε να σκεφτούμε ένα άτομο πριν από την πολιτεία». Εξίσου απαράδεκτη είναι η ρουσσωϊκή θέση ότι «ο άνθρωπος γεννήθηκε ελεύθερος και παντού βρίσκεται αλυσοδεμένος», διότι «ο Rousseau δεν μπορεί να νομίζει ότι είναι ελεύθερο το νεογέννητο που πεθαίνει σε είκοσι τέσσερις ώρες αν δεν ασχοληθεί κανείς μαζί του». Κάθε στοιχείο του ανθρώπου, όπως η ομιλία, του προσφέρεται μέσα από την κοινότητα στην οποία γεννιέται και αναπτύσσεται: «Και το ότι σκέφτομαι οφείλεται στο ότι μπορώ και μιλώ. Την ομιλία δεν την έδωσα εγώ στον εαυτό μου ούτε την απέκτησα επειδή κατά κάποιον τρόπο την άξιζα. Είναι κάτι που δόθηκε από την κοινότητα∙ κανένα υποκείμενο δεν θα μπορούσε να θεσμίσει αυτή την γλώσσα, και η ίδια η ιδέα ότι θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο είναι παραλογισμός. Επομένως ο καστοριάδης λογίζει τη αυτονομία ως δυνατότητα της κοινωνίας να αυτοθεσμίζεται.

 

Εισήγηση για την ιστορία της κορινθιακής σταφίδας του Δ. Τραμπαδώρου

Τραμπαδώρος Δ.

Από την πλευρά μου θα κάνω μια αναφορά στην ιστορία της κορινθιακής σταφίδας.

Oι αρχαίοι Έλληνες με τη λέξη σταφίς ή ασταφίς αποκαλούσαν την κοινή σταφυλή σε ξηρά κατάσταση, ενώ, μάλλον, δεν γνώριζαν την σταφιδάμπελο, η καλλιέργεια της οποίας φαίνεται να εισάγεται από τους Φράγκους, κατά την περίοδο 1212-1360, αρχικώς στις περιοχές της Πάτρας και της Ηλείας (στο δουκάτο της Γλαρέντζας) και αργότερα στην επαρχία Κορίνθου.

Μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου από τους Βενετούς (το 1389), η σταφίδα αρχίζει να αποτελεί βασικό είδος εξαγωγικού εμπορίου προς τις χώρες της Ευρώπης.

Ήδη από το 14ο αιώνα η Αγγλία εμφανίζεται ως η χώρα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση του προϊόντος. Από εκεί η σταφίδα έγινε γνωστή στη Γαλλία και την Ολλανδία και στη συνέχεια στη Γερμανία.

Με την παράδοση της Πελοποννήσου στον Σουλεϊμάν τον Α’, το 1540, οι Βενετοί ενθαρρύνουν την καλλιέργεια της σταφιδαμπέλου στα Ιόνια Νησιά, πρώτα στη Ζάκυνθο και στη συνέχεια στην Κεφαλλονιά και την Ιθάκη, ενώ η παραγωγή της σταφίδας στην Πελοπόννησο ελαττώθηκε κατά πολύ, λόγω της γενικότερης ερήμωσης και οικονομικής εξάντλησης της περιοχής.

Άλλοι παράγοντες που ευνοούν την καλλιέργεια της σταφίδας στα Ιόνια Νησιά είναι η θέση τους στον εμπορικό δρόμο που τα φέρνει σε άμεση επαφή µε τις ευρωπαϊκές αγορές, η γειτνίαση τους µε την Πελοπόννησο, το πρόσφορο του εδάφους τους για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια και η αυξανόμενη ζήτηση της σταφίδας στην Ευρώπη.

Τα προστατευτικά μέτρα των Άγγλων και οι εξωτερικοί πόλεμοι της Βενετίας θα ανακόψουν τη σχετική με τη σταφίδα εμπορική δραστηριότητα κατά την περίοδο 1500-1520· αλλά από το 1532 παρατηρείται µία νέα άνθηση της δραστηριότητας αυτής, στην οποία συνέβαλε η ατονία της «αρχής της κυριάρχου» (Dominante), που απαγόρευε την πρόσβαση μη βενετικών πλοίων στα λιμάνια του Ιονίου, το μεθοδευμένο εμπορικό ενδιαφέρον των Άγγλων στην Ανατολή, καθώς και οι αντιδράσεις των Επτανησίων στις οικονομικές επιλογές των Βενετών.

Το σταφιδικό ζήτημα, ως υπερβάλλουσα σε σχέση με τη ζήτηση προσφορά, δεν έκανε την εμφάνισή του για πρώτη φορά στην Πελοπόννησο, αλλά το 1655 στα νησιά του Ιονίου.

Στα βενετοκρατούμενα Επτάνησα, το «σταφιδικό ζήτημα» αντιπροσωπεύει µία κρίση για την κοινωνία και την οικονομία των νησιών, η οποία έρχεται ως παράγωγο της οικονομικής διαπάλης για το άνοιγμα των αγορών στην Ανατολή. Συγκεκριμένα, στα Επτάνησα του 17ου αιώνα έχουμε, µε επίκεντρο την παραγωγή και εμπορία της σταφίδας, µία πολύπλευρη εμπορική, οικονομική και κοινωνική διαπάλη, στην οποία εμπλέκονται Άγγλοι, Βενετοί και Επτανήσιοι.

Όταν οι Βενετοί κατέλαβαν εκ νέου την Πελοπόννησο (1685-1715), κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για την ανάπτυξη της καλλιέργειας της σταφίδας, οι οποίες ωστόσο ανακόπηκαν λόγω της ανάκτησης της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς, παρά το γεγονός ότι, μετά από προτροπή της αγγλικής κυβέρνησης, οι Τούρκοι άρχισαν να ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της καλλιέργειας.

Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι στο τέλος αυτής της περιόδου, και συγκεκριμένα το 1715, έχουμε και τη μεταφορά της καλλιέργειας του προϊόντος στη Λευκάδα, από τους Κρητικούς επήλυδες οι οποίοι είχαν έρθει από την Κρήτη στην Πελοπόννησο μετά την πτώση του Χάνδακα, στα 1669, και οι οποίοι γνωρίζοντας την καλλιέργεια, πήγαν σε αυτό το νησί, μετά την ανακατάληψη της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς στα 1715.

Όμως, στα τέλη του 18ου αιώνα, εποχή της ραγδαίας εκβιομηχάνισης της Αγγλίας και μεγάλης αύξησης της ζήτησης σταφίδας, που τη χρησιμοποιούσαν για την κατασκευή γλυκισμάτων και κυρίως πουτίγκας, η καλλιέργεια του προϊόντος άρχισε να εξαπλώνεται με γρήγορους ρυθμούς στη βόρεια και βορειοδυτική Πελοπόννησο.

Η μεγάλη ζήτηση για το προϊόν συνεχίστηκε και στις αρχές του 19ου αιώνα, μεταβάλλοντας σε ένα από τα κυριότερα εμπορεύματα εξαγωγής από την Πελοπόννησο και την καλλιέργειά του σε μια πραγματική μονοκαλλιέργεια στη Bόρεια και ΒΔ Πελοπόννησο (στην Αχαΐα, την Αιγιαλεία, σε τμήματα της Κορινθίας και στη Βόρεια Ηλεία), όπου παραγόταν η μεγαλύτερη ποσότητα, ενώ είχαμε παραγόμενες ποσότητες και στην Αιτωλοακαρνανία.

Στην περίπτωση της Ηλείας, η καλλιέργεια επεκτάθηκε στην τω χρόνω προς τον νότο, ενώ τις παραμονές της επανάστασης, στα τέλη της δεκαετίας του 1810, μαρτυρείται, η ύπαρξη εκτεταμένων σταφιδοκαλλιεργειών μέχρι και το Δερβή Τσελεμπή, δηλαδή μέχρι και την σημερινή Αμαλιάδα.

Αντίθετα, στην περιοχή του Πύργου, η εισαγωγή της σταφιδοκαλλιέργειας σε εκτεταμένη βάση είναι υπόθεση που χρονολογείται αργότερα και συγκεκριμένα με την έναρξη της συγκρότησης της κρατικής μας οντότητας, δηλαδή από το 1828 και εφεξής, φαινόμενο το οποίο, μάλιστα, εντάθηκε, σύμφωνα με τον ερευνητή κ. Παναγιώτη Δημάκη, μετά το 1845.

Μέχρι τότε, σύμφωνα με τις περιγραφές των περιηγητών, η περιοχή του Πύργου κατακλυζόταν από καλλιέργειες αμπέλου, γκρηνιά (ενός είδους σιταριού), οπωροφόρων δένδρων, κηπευτικών και βάμβακος,.

Άλλωστε, από τα στοιχεία που προκύπτουν από τις δημοσιεύσεις στην Επίσημη Εφημερίδα του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, που εκδιδόταν στην Κέρκυρα, προκύπτει μόνον ένα φορτίο σταφίδας από τα λιμάνια του Πύργου (δηλαδή το Πυργί, τον Κόρακα ή Ποτάμι, το Κατάκωλο και τον Αλφειό), το 1822, προς την Ζάκυνθο, που τότε ήταν το κύριο κέντρο της εμπορίας του προϊόντος.

Παρ’όλα αυτά, τα επίσημα στοιχεία δεν δείχνουν το λαθρεμπόριο το οποίο ήταν εκτεταμένο σε αυτό το όριο των δυτικών κυριαρχιών και της οθωμανικής επικράτειας, λαθρεμπόριο που καθόριζε πραγματικότητες, εντασσόμενο στην αντιπαλότητα ή και σύμπλευση συμφερόντων μεταξύ των Δυτικών, των Οθωμανών, των Επτανησίων και των Ελλήνων υπηκόων της οθωμανικής Πύλης.

Μετέπειτα, κατά τη διάρκεια της επανάστασης, περιορίστηκε σημαντικά η παραγωγή της σταφίδας και έτσι η ανάπτυξη η οποία παρατηρείται μετά τον πόλεμο της ανεξαρτησίας είναι χωρίς προηγούμενο. Παρ’ όλα αυτά από την αναδίφηση των αρχείων διαπιστώνουμε ότι και κατά την διάρκεια της Επανάστασης η σταφιδοκαλλιέργεια είχε σπουδαία σημασία. Τις περιόδους του τρύγου παρατηρείται μια σιωπή. Οι εχθροπραξίες σταματούσαν, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι επιδίδονταν με αφοσίωση σε αυτόν, ενώ από τη Ζάκυνθο κατέφθαναν στην Γλαρέντζα, για να εργαστούν, οι γνωρίζοντες και παραγωγικοί Ζακυνθινοί εργάτες. Ο λόγος ήταν ότι το εμπόριο του προϊόντος προσέφερε πολύτιμους οικονομικούς πόρους τόσο στους επαναστάτες όσο και στους Οθωμανούς. Φαίνεται ότι η σταφίδα χρηματοδότησε τον Αγώνα και παράλληλα δημιουργούσε εισοδήματα για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Για να έρθουμε πάλι στα μετά την Επανάσταση, με την έλευση της Ανεξαρτησίας, από το τέλος της δεκαετίας του 1830 ως τις αρχές της δεκαετίας του 1860, ο όγκος της παραγωγής υπερδεκαπλασιάστηκε (από 7,5 εκατομμύρια ενετικές λίτρες το 1839, σε 82 εκατομμύρια το 1862, ενώ μία ενετική λίτρα ισούται με 477,5 γραμμάρια).

Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή διαδραμάτισε κυρίως η ψήφιση του νόμου του 1835 «περί προικοδοτήσεως των αγωνιστών». Ένας άλλος λόγος για την εξάπλωση της σταφιδοκαλλιέργειας είναι το καθεστώς της ελευθερίας των συναλλαγών που υιοθέτησε η Αγγλία κατά την περίοδο από το 1825 έως το 1846. Ο Εδμόνδος Αμπού βλέποντας αυτή την κατάσταση, τα τελευταία έτη της βασιλείας του Όθωνα, τη σατιρίζει και κρούει τον κίνδυνο του κινδύνου.

Το 1851 μεγάλες ποσότητες σταφίδας αντιμετωπίζουν δυσκολίες εξαγωγής. Το έτος αυτό, για πρώτη φορά, η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση, σε σημαντικό βαθμό, και λόγω της αθρόας φύτευσης σταφιδαμπέλων, με αποτέλεσμα η τιμή να μειώνεται κατακόρυφα.

Με την προσάρτηση των Επτανήσων, το 1864, η παραγωγή ξεπερνά τα 100 εκατομμύρια ενετικές λίτρες, ενώ το φράγμα των 150 εκατομμυρίων θα ξεπεραστεί το 1871.

Η σταφίδα αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο, περίπου, των ελληνικών εξαγωγών το 1845 και το μισό σχεδόν στα 1870/74.

Ως τις αρχές της δεκαετίας του 1860, η νέα καλλιέργεια κέρδισε περίπου 120-150.000 στρέμματα, μόνον στην Πελοπόννησο, που, σε μεγάλο ποσοστό, πρόκειται για νέες γαίες, ακαλλιέργητες ως τότε.

Αν χρησιμοποιήσουμε ως κριτήριο τον προορισμό των εξαγωγών μπορούμε να διακρίνουμε δύο στάδια: Το πρώτο στάδιο εκτείνεται ως το τέλος της δεκαετίας του 1870 και σχεδόν αποκλειστικός αγοραστής είναι η Αγγλία. Το δεύτερο στάδιο, από το τέλος της δεκαετίας του 1870 ως την κρίση υπερπαραγωγής των ετών 1892/93, χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση ενός νέου, σημαντικού, αλλά πρόσκαιρου, όπως αποδείχθηκε, πελάτη, της Γαλλίας.

Στη Γαλλία η σταφίδα δεν ήταν ενταγμένη στη διατροφική κουλτούρα του κοινού, αλλά χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή του σταφιδίτη οίνου (που ήταν και φτηνός και ποιοτικός) σε αντικατάσταση της εσωτερικής παραγωγής της χώρας αυτής που είχε δεχθεί σοβαρό πλήγμα από την φυλλοξήρα.

Στο βραχυχρόνιο επίπεδο οι διακυμάνσεις των τιμών είναι σημαντικές και επηρεάζονται τόσο από την ευρωπαϊκή οικονομική συγκυρία και τη διαμόρφωση των τελών εισαγωγής από τις ευρωπαϊκές χώρες (και κυρίως της Αγγλίας) όσο και από εσωτερικούς παράγοντες και τις ασθένειες της σταφιδαμπέλου.

Αλλά πέρα από την ευρωπαϊκή συγκυρία και τις συνθήκες των εξωτερικών αγορών οι ρυθμοί της παραγωγής έχουν αρχίσει να υπερβαίνουν τους ρυθμούς της ζήτησης προκαθορίζοντας έτσι την πτωτική τάση των τιμών στη μεγάλη διάρκεια.

Mόνο με το άνοιγμα της γαλλικής αγοράς θα δημιουργηθούν αυξητικές τάσεις στην τιμή.

Αυτή η πτωτική τάση της μέσης τιμής της σταφίδας αντικατοπτρίζει, μεταξύ άλλων, και την επέκταση των καλλιεργειών σε γαίες δεύτερης ποιότητας και, επομένως, την όλο και πιο μαζική παρουσία στην αγορά σταφίδας κατώτερης ποιότητας.

Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι παρόλο που κατά την δεκαετία του 1860 έγινε για πρώτη φορά απόπειρα χρήσης μηχανών για τον καθαρισμό και τη διαλογή των ποιοτήτων, η τεχνολογία παρέμεινε πεπαλαιωμένη σε όλη την διάρκεια του 19ου αιώνα, ενώ σχετικά με τη σταφιδική πολιτική την οποία ασκούσε το κράτος την περίοδο πριν το 1893 μπορούμε να πούμε ότι τέτοια δεν υπήρχε, καθώς αυτό ασκώντας φιλελεύθερη οικονομική πολιτική αρκούνταν στο να εκδίδει μόνο τα διατάγματα και τους νόμους για τη φορολογία επί της σταφίδας ή μερικές φορές, να πιέζει δια της διπλωματικής οδού, με σκοπό τη μείωση του δασμού εισαγωγής του προϊόντος σε διάφορες χώρες.

Η αλόγιστη επέκταση των σταφιδοκαλλιεργειών και η απότομη αποχώρηση της τεράστιας γαλλικής αγοράς, στα 1893 (λόγω της εξυγίανσης των γαλλικών αμπελώνων, αλλά και της εφαρμογής πολιτικών εμπορικού προστατευτισμού) δημιούργησαν την μεγάλη σταφιδική κρίση, η οποία ήταν ένα συγκλονιστικό γεγονός για την τοπική κοινωνία και οικονομία, αλλά και για το σύνολο της εθνικής οικονομίας και κοινωνίας, αφού όλες οι παράμετροι του παραγωγικού μοντέλου, μέχρι και οι υποδομές (σιδηρόδρομοι, λιμάνια και διώρυγα της Κορίνθου) ήταν προσανατολισμένες προς την παραγωγή και την εμπορία του προϊόντος.

Ιδιαίτερη αναφορά θα θέλαμε να κάνουμε στην κρατική παρέμβαση εκ μέρους του ελληνικού βασιλείου, αναφορικά με την κρίση του 1893, η οποία (και ιδιαίτερα το επινόημα του Παρακρατήματος) κατά την άποψη των ειδικών, όπως του καθηγητή κ. Θανάση Καλαφάτη, συγκρίνεται με τον σχεδιασμό των παρεμβατικών εργαλείων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επιτυχημένη κρατική παρέμβαση για την αντιμετώπισης της κρίσης του 1893 (όπως αποδεικνύεται και από αδημοσίευτη οικονομετρική ανάλυση που έχουμε κάνει σε συνεργασία με τον κ. Γιάννη Παντελάδη) γέννησε θεσμούς όπως η Σταφιδική Τράπεζα, η Ενιαία Διαχείριση, ο ΑΣΟ και το Ινστιτούτο Σταφίδας, θεσμοί οι οποίοι είχαν ιδιαίτερη σημασία για την Ηλεία, διότι η περιοχή μας σήκωσε το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των συνεπειών της κρίσης, αφού οι ποικιλίες της κορινθιακής που ευδοκιμούν σε εμάς ήταν οι πλέον κατάλληλες για οινοποίηση, δηλαδή ήταν οι ποικιλίες που επλήγησαν, κατά κόρον, από την αποχώρηση της Γαλλίας από την αγορά του προϊόντος.

Τότε, κατά την περίοδο της σταφιδικής ακμής, αλλά και αργότερα, λόγω της επιτυχημένης κρατικής παρέμβασης, όπως είπαμε, μπορούμε να μιλάμε για σταφιδική οικονομία, δηλαδή για μία οικονομία η οποία παλλόταν στους ρυθμούς που έδινε η ποσότητα η ποιότητα και οι τιμές της σοδειάς κάθε έτους.

Όλα τα μεγέθη εξαρτιόντουσαν από τη σταφίδα: οι δημοτικοί προϋπολογισμοί, τα δημοσιονομικά σε συνολικοοικονομικό επίπεδο, το πρόγραμμα των δημοσίων επενδύσεων, η ύπαρξη και η πορεία των τοπικών επιχειρήσεων, αλλά και τα κοινωνικά μεγέθη, η γαμηλιότητα, η γεννητικότητα, οι προίκες και φυσικά η μετανάστευση, εσωτερική και εξωτερική, ζητήματα που είχαν επιπτώσεις δευτερογενείς, τριτογενείς κ.ο.κ. σε άλλα μεγέθη, όπως τα ημερομίσθια, η τεχνολογία και η τεχνογνωσία της παραγωγής, η κρίσιμη τιμή των σιτηρών, οι ροές κεφαλαίων του ομογενειακού ελληνισμού, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των γαιών.

Επιπροσθέτως, χαρακτηριστικό της σημασίας του προϊόντος είναι ότι για όλη την περίοδο από το 1833 έως το 1950 υπάρχουν εκατοντάδες δημοσιεύματα στα ΦΕΚ, αλλά και χιλιάδες δημοσιεύματα στις εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας, καθώς και στις τοπικές της Ηλείας, σχετικά με σταφιδικά ζητήματα.

Εκτός αυτών θα ήθελα να επισημάνω ότι η ποσότητα, η ποιότητα και ο χαρακτήρας των εργασιών που απαιτούσε η σταφιδοκαλλιέργεια διαμόρφωναν, τελικά, μια καλλιεργητική κουλτούρα, αλλά και μια κοινωνική και οικονομική συμπεριφορά εκ μέρους των σταφιδοκαλλιεργητών που σήμερα είναι δυσεύρετη.

Αυτό το τελευταίο το έχω ζήσει από πρώτο χέρι στο μεγάλο κτήμα με σταφίδα που είχε η οικογένειά μου, μέχρι το 1983, στην περιοχή του Αγίου Ανδρέα Κορακοχωρίου.

Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω ότι ανάμεσα στους σκοπούς του Ομίλου μας δεν είναι η νεκρανάσταση μιας πραγματικότητας που δεν είναι δυνατόν να ανασυσταθεί, αλλά αφενός η απόδοση της δέουσας σημασίας σε όλο το σταφιδικό εποικοδόμημα, θα μου επιτρέψετε να πω, το οποίο μας κληροδότησαν οι άμεσοι πρόγονοί μας, και το οποίο θα πρέπει να αποτελέσει βασικό τμήμα του city branding των σταφιδοφόρων περιοχών και επομένως και της περιοχής μας, αλλά και η υποβοήθηση της προσπάθειας που στόχο έχει να βρει η σταφίδα, το μοναδικό, σε παγκόσμιο επίπεδο αυτό προϊόν, τη θέση που της αξίζει, γεγονός που προϋποθέτει, μεταξύ των άλλων, και ορθές γεωπονικές πρακτικές και επιτυχημένες πολιτικές marketing.

Το γεγονός άλλωστε ότι η Αγγλία, χώρα στην οποία η κατανάλωση σταφίδας είναι βαθειά ριζωμένη στην καθημερινότητα, αποτελεί σταθερή πελάτιδα για το προϊόν, επί αιώνες, μας επιτρέπει να υποστηρίξουμε ότι η εισαγωγή της σταφίδας στη διατροφική κουλτούρα του μέσου σπιτιού είτε ελληνικού, είτε της αλλοδαπής, μπορεί να μας προσφέρει ανέλπιστα καλά αποτελέσματα.

Σας ευχαριστώ πολύ για το ενδιαφέρον και την προσοχή σας και εύχομαι οι αρμόδιοι, αλλά και η τοπική κοινωνία και η ηγεσία της να ευαισθητοποιηθούν προς την κατεύθυνση της αξιοποίησης της σταφιδικής κληρονομιάς, στο σύνολό της, αλλά και των ευκαιριών του παρόντος και του μέλλοντος, με σύμμαχο, μεταξύ άλλων, και την ιστορική γνώση, μιας και αυτή μας προσφέρει πολύ περισσότερα και πολύ πιο σύνθετα πράγματα από μια απλή γνώση των συμβάντων του παρελθόντος.


Δ. Ι. Τραμπαδώρος


Προέλευση φωτογραφίας: http://www.iliaoikonomia.gr

Τουριστική Ανάπτυξη των φτωχών

Νικολούτσος Κυρ.

Ο τουρισμός δεν είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδος

(Ξανα)διαβάζοντας το Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα

Απόψεις

ΘΑΝΑΣΗΣ ΓΚΙΟΥΡΑΣ,

ΘΩΜΑΣ ΝΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ (*)

Πώς διαβάζει κανείς το Κεφάλαιο τον εικοστό πρώτο αιώνα; Πώς μιλά γι’ αυτό; Μια πρώτη απάντηση θα ήταν: αντικρίζοντας ψύχραιμα το νεωτερικό παρόν, το οποίο φαίνεται να ακυρώνει τις ιδέες, τις υποσχέσεις και τα κελεύσματα που το έχουν αναθρέψει και να πραγματώνει τις αστικές ευχές ως αστικές κατάρες: την υπόσχεση του «Πλούτου των Εθνών» ως αδιάκοπη ένδεια, τη γενίκευση της ευημερίας ως γενική εξαθλίωση, το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ως αποκτήνωση, την ειρηνική ανάπτυξη του κοινωνικού βίου ως αέναη σύγκρουση για υλικούς πόρους.

Εν ολίγοις: Οι υλικές συνθήκες από όροι πραγμάτωσης του ανθρώπινου βίου μετατρέπονται σε όρους απειλής και απαξίωσής του. Ενώ η δυναμική αυτή διέπει τον σύγχρονο ορίζοντα, οι απαρχές της, τα στοιχεία που την ορίζουν, εντοπίζονται ακριβώς την περίοδο συγγραφής του Κεφαλαίου από τον Μαρξ: η εκμηχάνιση της παραγωγής σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση της εργασίας, η δίχως άλλο αιματοβαμμένη διάνοιξη της διεθνούς αγοράς, η συστηματική υπονόμευση των υποσχέσεων της Γαλλικής Επανάστασης, με αποτέλεσμα την ντε φάκτο υποδούλωση και εξαθλίωση του εργατικού κόσμου, αποτελούν βασικές αφετηρίες για τη σύνταξη μιας κριτικής της πολιτικής οικονομίας στην οποία προβαίνει συστηματικά ο Μαρξ.

Η θεμελιώδης αφετηρία της κριτικής, που αποτελεί συγχρόνως και αφετηρία πολιτική, είναι ότι στις χώρες που κυριαρχεί ο «ειδικά κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής» η δυναμική βάση άρθρωσης (και αποδιάρθρωσης) του κοινωνικού βίου δεν είναι η αδιαμεσολάβητη «φύση» (χωρίς βέβαια αυτή να παύει να υπάρχει) ή κάποια υπεριστορική αντίληψη για τη φύση του ανθρώπου, αλλά η αφηρημένη εργασία, η υπόσταση (Substanz) της αξίας. Είναι η μορφή που λαμβάνει η κοινωνική εργασία όταν υπάγεται στη σκοπιμότητα αξιοποίησης του κεφαλαίου, μεταφραζόμενη διαρκώς σε «χρήμα που γεννά χρήμα» πέρα από οποιαδήποτε άλλη σκοπιμότητα. Το γεγονός ότι η αξία είναι ένα στοιχείο σαφέστατα υλικό και ταυτόχρονα μη αισθητηριακό –κάτι που θα πρέπει να έχει διαρκώς υπόψη ο αναγνώστης– αποτελεί την κομβική αφετηρία του Κεφαλαίου, πλαισιώνοντας έτσι και από αυτή την πλευρά το πολιτικό εγχείρημα του Μαρξ.

Η κριτική της πολιτικής οικονομίας αναδεικνύει τους μηχανισμούς που γεννούν και συνάμα αποκρύπτουν αυτό το θεμελιώδες γεγονός — κάτι που επιτελείται συστηματικά στον πρώτο τόμο του Κεφαλαίου, ο οποίος αναλύει ακριβώς τη διαδικασία παραγωγής του κεφαλαίου. Πρόκειται για ένα ρητά θεωρητικό εγχείρημα, άρρηκτα συνδεδεμένο με μια συγκεκριμένη πολιτική δυναμική η οποία εξ αρχής δεν περιορίζεται αποκλειστικά και μονοσήμαντα σε μία και μοναδική κομματική δέσμευση.

Ο Μαρξ δεν παραγνώρισε ποτέ τη σημασία των θεωρητικών διαφορών με τους πάσης φύσης σοσιαλιστές της εποχής του αλλά και με τον αναρχισμό του Μπακούνιν, όμως οι διαφορές αυτές δεν αποτέλεσαν καταρχήν εμπόδιο για τη συγκρότηση της Πρώτης Διεθνούς ως πολιτικής πλατφόρμας προώθησης για την ενότητα και τη συνειδητοποίηση της εργατικής τάξης. Ενάντια σε κάθε είδους σεκταρισμό και ποδηγέτηση των κοινωνικών υποκειμένων, ο Μαρξ απαιτούσε ως ελάχιστο όρο πολιτικής συμπόρευσης την αναγνώριση του ταξικού αγώνα ως θεμέλιου λίθου του πολιτικού αγώνα.

Το Κεφάλαιο μπορεί να ειδωθεί έτσι ως μια διάβαση κριτικής αυτεπίγνωσης για τα δρώντα εργατικά υποκείμενα που διαρκώς υπόκεινται σε εκμετάλλευση και απειλούνται οι βιοτικοί όροι τους, όχι όμως ως συνταγολόγιο για ένα λαμπρό και εξασφαλισμένο μέλλον το οποίο εγγυάται δήθεν η ιστορική αναγκαιότητα. Μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως συνταγή απέναντι στην άγνοια, η οποία, όπως δήλωνε ο Μαρξ σε μια διαφωνία του με μια άλλη εμβληματική μορφή του εργατικού κινήματος της εποχής του, τον Βάιτλινγκ, δεν αποτελεί ποτέ επιχείρημα. Είναι ένα γνωστικό εγχείρημα που έχει σαν ρητό στόχο την αυτενέργεια (όχι την ανερμάτιστη αυθορμησία) των κοινωνικών υποκειμένων σε έναν αγώνα, τον ορίζοντα του οποίου προδιαγράφει χωρίς όμως να μπορεί να εγγυηθεί, εν είδει θείου δικαίου, τα αποτελέσματά του.

Η νέα μετάφραση του Κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκε από τους υπογράφοντες και έχει κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις ΚΨΜ (2016) έχει λάβει υπόψη τόσο τους καρπούς της σύγχρονης έρευνας που θρέφεται από τη διεθνή έκδοση των Απάντων (MEGA), όσο και την ανάπτυξη της ελληνικής γλώσσας στο τελευταίο τουλάχιστον τρίτο του εικοστού αιώνα. Αναπαράγοντας συνεπώς με επίγνωση τη διττή φύση του έργου αυτού, επιστημονική και πολιτική, η μετάφραση αποτελεί η ίδια ένα κριτικό εγχείρημα του παρόντος.

Για πρώτη φορά ο Έλληνας αναγνώστης έχει στη διάθεσή του τα εξής «εργαλεία»: Πρώτον, μια επιστημονική επιμέλεια που βασίζεται στους καρπούς της διεθνούς έρευνας από το τελευταίο τρίτο του 20ού αιώνα μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. Δεύτερον, όλες τις εκδοχές της θεωρίας της αξίας (πρώτη έκδοση με το Παράρτημα, Συμπληρώσεις του 1871-72, δεύτερη έκδοση), οι οποίες δεν υπάγονται σε μια γραμμική ανάπτυξη του περιεχομένου αλλά το φωτίζουν ποικιλότροπα. Και τρίτον, αναπτύξεις και σημειώσεις από τη γαλλική έκδοση (1875) που δεν λήφθηκαν υπόψη σε άλλες εκδόσεις. Πρόκειται για ένα εκδοτικό επίτευγμα, με το οποίο ο αναγνώστης δεν έχει στα χέρια ένα κλειστό έργο, αλλά μια ανοικτή πορεία, την οποία μπορεί να εξετάσει από όποια πλευρά θεωρεί σκόπιμο.

Η νέα μετάφραση αποτελεί μια πρόκληση για το αναγνωστικό κοινό — και ενδεχομένως μια όχληση για τα μικρο-ιερατεία της ελληνικής Αριστεράς. Ας γίνει σαφές ωστόσο, για άλλη μια φορά, ότι ο χώρος της κριτικής είναι ο χώρος της δημοσιότητας και ότι η αποσιώπηση των ίδιων των βάσεων της αριστερής σκέψης φανερώνει μόνο την ένδεια των διάφορων μαγίστρων που περιφέρονται στο κράσπεδο της κριτικής.

(*) Καθηγητές στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ο Θανάσης Γκιούρας είναι μεταφραστής-επιμελητής και ο Θωμάς Νουτσόπουλος επιμελητής της νέας έκδοσης του Κεφαλαίου.

Πηγή: http://prin.gr

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Τζινιέρης Κ.

Αν εξετάσουμε προσεκτικά τις σημερινές κοινωνίες θα διαπιστώσουμε μια πρωτοφανή κατάσταση κρίσης, διάβρωσης και αποσύνθεσης. Κομμάτι αυτής της κρίσης αποτελεί η παιδεία. Μπροστά σε αυτήν, οι ψευδοϋπεύθυνοι επιβάλλουν σωρηδόν μέτρα που δυσχεραίνουν την υφιστάμενη κατάσταση στον πολύπαθο χώρο της εκπαίδευσης: περικοπές κονδυλίων, επιχειρηματικού τύπου «αξιολόγηση», παιδαγωγικός επιστημονισμός κ.λπ.

Advertisement